Od wielu tygodni wielkim zainteresowaniem cieszy si\u0119 wyszukiwarka kartotek NSDAP zgromadzonych w Archiwum Narodowym USA, kt\u00f3r\u0105 stworzy\u0142 na swoich stronach internetowych magazyn SPIEGEL. Oznacza to, \u017ce komercyjny projekt wydawnictwa \u2013 budowa w\u0142asnej wyszukiwarki dla tych w\u0142a\u015bnie materia\u0142\u00f3w \u2013 odni\u00f3s\u0142 sukces. Jeden z redaktor\u00f3w, dopytywany o spraw\u0119, z entuzjazmem relacjonuje, \u017ce wydanie magazynu zatytu\u0142owane \u201eCzy dziadek by\u0142 nazist\u0105?\u201d wygenerowa\u0142o najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 odwiedzin online oraz nowych subskrypcji w historii platformy. Na \u00f3w sukces z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 dwa czynniki: w 1945 roku NSDAP liczy\u0142a 8,5 miliona cz\u0142onk\u00f3w, a niemieckie Archiwum Federalne nie udost\u0119pni\u0142o jeszcze w spos\u00f3b cyfrowy znajduj\u0105cych si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w Berlinie kopii akt NSDAP.<\/p>\n
W zasadzie nie by\u0142o prawie \u017cadnej niemieckiej rodziny, w kt\u00f3rej cho\u0107by jedna osoba nie popiera\u0142aby aktywnie ruchu narodowosocjalistycznego. Ale tylko nieliczni potomkowie zadawali sobie trud, by z\u0142o\u017cy\u0107 wniosek o wgl\u0105d w akta \u2013 w Federalnym Archiwum Wojskowym we Fryburgu czy w centralnym Archiwum Federalnym w Berlinie-Lichterfelde. Od czasu cyfryzacji dokument\u00f3w, przeprowadzonej przez ameryka\u0144sk\u0105 Narodow\u0105 Administracj\u0119 Archiw\u00f3w i Dokumentacji (NARA) w Waszyngtonie, pr\u00f3g dost\u0119pu do nich znacznie si\u0119 obni\u017cy\u0142 \u2013 wystarczy wpisa\u0107 imi\u0119 i nazwisko, rok urodzenia oraz miejsce zamieszkania w prost\u0105 wyszukiwark\u0119, a pojawia si\u0119 wiele wynik\u00f3w. Kto znajdzie swojego przodka, mo\u017ce wy\u015bwietli\u0107 skan oryginalnej kartoteki.<\/p>\n
Medialne zainteresowanie, kt\u00f3re wzbudzi\u0142y SPIEGEL Online, a nieco wcze\u015bniej r\u00f3wnie\u017c redakcja ZEIT ONLINE swoimi cyfrowymi narz\u0119dziami wyszukiwania, podzia\u0142a\u0142o na miliony rodzin w ca\u0142ych Niemczech. Od tej pory wnuki i prawnuki wymieniaj\u0105 si\u0119 wynikami swoich poszukiwa\u0144 na komunikatorach WhatsApp i Signal. Pytaj\u0105 rodzic\u00f3w, co pami\u0119taj\u0105 z rodzinnych rozm\u00f3w. Dyskutuj\u0105 o r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy wst\u0105pieniem do partii w 1931 roku z sze\u015bciocyfrowym numerem cz\u0142onkowskim a przyst\u0105pieniem w 1941 z numerem siedmiocyfrowym.<\/p>\n
To, czy zainteresowanie tematem oka\u017ce si\u0119 trwa\u0142e, zale\u017cy cz\u0119\u015bciowo od niemieckich instytucji i tego, czy nadadz\u0105 odpowiedni priorytet cyfryzacji, by r\u00f3wnie\u017c w Niemczech akta dost\u0119pne dotychczas wy\u0142\u0105cznie w formie papierowej zosta\u0142y udost\u0119pnione szerszym kr\u0119gom spo\u0142ecze\u0144stwa. Arolsen Archives w heskim Bad Arolsen w ramach projekt\u00f3w Citizen Science pokazuj\u0105, jak do cyfryzacji w\u0142\u0105czy\u0107 wolontariuszy. Powsta\u0142 tam serwis wyszukiwawczy dla krewnych by\u0142ych robotnik\u00f3w przymusowych i innych dipis\u00f3w (Displaced Persons) ze wschodniej Europy, kt\u00f3rzy po zako\u0144czeniu wojny pozostali w Republice Federalnej. Poddane cyfryzacji kartoteki w ramach akcji #everynamecounts weryfikowane s\u0105 przez wolontariuszy \u2013 sprawia to, \u017ce setki ludzi na ca\u0142ym \u015bwiecie zg\u0142\u0119biaj\u0105 losy ocala\u0142ych z narodowego socjalizmu.<\/p>\n
Niemieckie Archiwum Federalne i inne instytucje dotychczas waha\u0142y si\u0119 z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Po pierwsze, nie by\u0142o presji politycznej, by akta Wehrmachtu udost\u0119pni\u0107 w spos\u00f3b analogiczny do tego, co teraz uda\u0142o si\u0119 dzi\u0119ki NARA. Cho\u0107 organizowano wystawy o Wehrmachcie, do dzi\u015b nie ma w niemieckim spo\u0142ecze\u0144stwie politycznego konsensusu co do tego, \u017ce wa\u017cne jest zrozumienie udzia\u0142u w\u0142asnych przodk\u00f3w w eksterminacyjnej wojnie na okupowanych terenach Europy \u015arodkowej i Wschodniej \u2013 po to, by stworzy\u0107 pe\u0142ny, wielowymiarowy obraz historii III Rzeszy.<\/p>\n
Metody cyfrowe pomog\u0142yby przedstawi\u0107 obecno\u015b\u0107 jednostek Wehrmachtu w czasowej lub przestrzennej blisko\u015bci r\u00f3\u017cnych zbrodni nazistowskich \u2013 sta\u0142oby si\u0119 widoczne, co konkretnie oznacza\u0142 udzia\u0142 dziadk\u00f3w i pradziadk\u00f3w w wojnie na wschodzie. Tak si\u0119 jednak nie dzieje, bo wi\u0119kszo\u015b\u0107 wiedzy o historii Wehrmachtu, policji i SS nie zosta\u0142a przeniesiona do naukowo opracowanych baz danych. Zamiast tego dzia\u0142aj\u0105 rozbudowane, prywatnie prowadzone portale pe\u0142ne informacji o Wehrmachcie, kt\u00f3re nieodmiennie balansuj\u0105 na granicy gloryfikowania si\u0142 zbrojnych III Rzeszy.<\/p>\n
W odr\u00f3\u017cnieniu od ameryka\u0144skiej NARA i Arolsen Archives niemieckie Archiwum Federalne jako instytucja mi\u0119dzynarodowa podlega niemieckim i europejskim przepisom o ochronie danych osobowych. Dlatego Arolsen Archives \u2013 ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j status wywodz\u0105cy si\u0119 jeszcze z okresu powojennej okupacji Niemiec \u2013 mog\u0105 udost\u0119pnia\u0107 dane dotycz\u0105ce \u017cyciorysu poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b stosunkowo swobodnie, podczas gdy pa\u0144stwowe archiwa niemieckie nie mog\u0105.<\/p>\n
SPIEGEL Online pokaza\u0142 jednak, jak elegancko rozwi\u0105za\u0107 ten problem: poddano cyfryzacji i udost\u0119pniono stosunkowo du\u017co materia\u0142\u00f3w z zastrze\u017ceniem, \u017ce kartoteki zostan\u0105 ukryte, je\u015bli w toku analizy oka\u017ce si\u0119, \u017ce dana osoba nie podpada pod \u201eregu\u0142\u0119 100 lat\u201d. M\u00f3wi ona, \u017ce pe\u0142ne prawo do danych osobowych os\u00f3b fizycznych wygasa dopiero 100 lat po ich urodzeniu.<\/p>\n
Komercyjne redakcje pokazuj\u0105, \u017ce dzi\u0119ki technologiom cyfrowym \u2013 takim jak optyczne rozpoznawanie znak\u00f3w czy du\u017ce modele j\u0119zykowe \u2013 mo\u017cna ju\u017c dzi\u015b, przy stosunkowo skromnych zasobach, tworzy\u0107 narz\u0119dzia pomagaj\u0105ce milionom ludzi.<\/p>\n
Oznacza to, \u017ce niemieckie Archiwum Federalne jest teraz pod presj\u0105, by samodzielnie opracowa\u0107 podobne narz\u0119dzia. Instytucje pa\u0144stwowe maj\u0105 t\u0119 przewag\u0119, \u017ce dysponuj\u0105c \u015brodkami mog\u0105 planowa\u0107 d\u0142ugofalowo, a nie dzia\u0142a\u0107 w trybie dora\u017anym. Nie oznacza to jednak, \u017ce projekt cyfryzacji akt Wehrmachtu mo\u017cna odk\u0142ada\u0107 na p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Od wielu tygodni wielkim zainteresowaniem cieszy si\u0119 wyszukiwarka kartotek NSDAP zgromadzonych w Archiwum Narodowym USA, kt\u00f3r\u0105 stworzy\u0142 na swoich stronach internetowych magazyn SPIEGEL. Oznacza to, \u017ce komercyjny projekt wydawnictwa \u2013 budowa w\u0142asnej wyszukiwarki dla tych w\u0142a\u015bnie materia\u0142\u00f3w \u2013 odni\u00f3s\u0142 sukces. Jeden z redaktor\u00f3w, dopytywany o spraw\u0119, z entuzjazmem relacjonuje, \u017ce wydanie magazynu zatytu\u0142owane \u201eCzy dziadek […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1462,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[62,111],"tags":[145,147,146],"themen":[],"ppma_author":[124],"class_list":["post-1463","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polityka","category-sechster-beitrag","tag-akta-nsdap","tag-dziadek-w-wehrmachcie","tag-ii-wojna-swiatowa"],"acf":[],"yoast_head":"\n