{"id":1631,"date":"2026-06-02T15:41:42","date_gmt":"2026-06-02T13:41:42","guid":{"rendered":"http:\/\/wordpress.p658519.webspaceconfig.de\/2026\/06\/15\/nasze-nie-nasze\/"},"modified":"2026-07-27T20:05:03","modified_gmt":"2026-07-27T18:05:03","slug":"nasze-nie-nasze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/","title":{"rendered":"Nasze, nie nasze"},"content":{"rendered":"

Churchill, Roosevelt i Stalin, pozuj\u0105c 1 grudnia 1943 roku do zdj\u0119cia ko\u0144cz\u0105cego konferencj\u0119 w ambasadzie radzieckiej w Teheranie, wykorzystanego przez Pani\u0105 w ksi\u0105\u017cce \u201eZiemie. Historie odzyskiwania i utraty\u201d, siedz\u0105 na krzes\u0142ach nie od kompletu. Dziwne ono robi wra\u017cenie: trzej m\u0119\u017cczy\u017ani z w\u0142adz\u0105 tak pot\u0119\u017cn\u0105, \u017ce mog\u0105 projektowa\u0107 nawet na wieki powojenny \u015bwiat, m.in. przesuwaj\u0105c Polsk\u0119 ze wschodu na zach\u00f3d i opieraj\u0105c jej granic\u0119 z Niemcami o Odr\u0119 \u2013 a krzes\u0142a przygotowane do wykonania historycznego zdj\u0119cia s\u0105 niczym pojedyncze sztuki przypadkowo zachowanych egzemplarzy. Jakie znaczenia kryje ten lekki ba\u0142agan w kadrze, wypatrzony przez Pani\u0105 na fotografiach z archiwum armii ameryka\u0144skiej? <\/strong><\/p>\n

Pisz\u0105c o \u201eZiemiach Odzyskanych\u201d, kt\u00f3rych historia nie zacz\u0119\u0142a si\u0119 wcale podczas obrad Wielkiej Tr\u00f3jki w Teheranie, nie chcia\u0142am skupia\u0107 si\u0119 na powszechnie znanych fotografiach tego wydarzenia. Szuka\u0142am innych, bo interesowa\u0142o mnie, co dzia\u0142o si\u0119 poza kadrem, na czym kto siedzi, jak jest ubrany. Zak\u0142adaj\u0105c \u2013 sama g\u0142\u0119boko w to wierz\u0119 \u2013 \u017ce zza materialno\u015bci przebija warstwa symboliczna, rozgardiasz towarzysz\u0105cy aran\u017cowaniu zdj\u0119cia pokazuje bardziej ludzk\u0105 stron\u0119 zdarzenia, kt\u00f3re znamy wy\u0142\u0105cznie jako polityczne. W fotografiach zwr\u00f3ci\u0142 moj\u0105 uwag\u0119 jeszcze jeden detal: najcz\u0119\u015bciej tylko Stalin patrzy w obiektyw, jakby tylko on czu\u0142 si\u0119 tam swobodnie. Potwierdzaj\u0105 to oczekiwania przyw\u00f3dc\u00f3w opisane we wspomnieniach oraz dokumenty, kt\u00f3re w pe\u0142ni t\u0142umacz\u0105 pogodny spok\u00f3j Stalina. Zadekretowano przecie\u017c podzia\u0142 powojennych Niemiec na strefy okupacyjne, jedn\u0105 z nich przydzielaj\u0105c ZSRR. Poniewa\u017c mia\u0142a ona przylega\u0107 do Polski, jej powstanie u\u0142atwia\u0142o Stalinowi obj\u0119cie wp\u0142ywem i naszego kraju.<\/p>\n

Rozgardiasz z Teheranu przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do uzdrowiska Ja\u0142ta na Krymie, gdzie w lutym 1945 roku Wielka Tr\u00f3jka spotka\u0142a si\u0119 ponownie. Cytuje Pani Churchilla, kt\u00f3ry przyzna\u0142 w pami\u0119tnikach, \u017ce pocz\u0105tkowo ustalano nowe granice bez map, wi\u0119c nie orientowa\u0142 si\u0119, gdzie p\u0142yn\u0105 te r\u00f3\u017cne Nysy, w tym K\u0142odzka i \u0141u\u017cycka, mimo \u017ce od tego zale\u017ca\u0142 los milion\u00f3w ludzi. To identycznie, jak u pierwszych osadnik\u00f3w, kt\u00f3rzy w tym samym czasie pojawili si\u0119 na \u201eZiemiach Odzyskanych\u201d, nie bardzo wiedz\u0105c, gdzie si\u0119 znajduj\u0105<\/strong>. <\/strong><\/p>\n

Tyle, \u017ce politycy, w przeciwie\u0144stwie do osadnik\u00f3w, nie musieli po tych terenach podr\u00f3\u017cowa\u0107.<\/p>\n

Mapy podczas obrad ostatecznie si\u0119 pojawi\u0142y, ale \u0142atwo pomy\u015ble\u0107, \u017ce skoro panowa\u0142 taki nieporz\u0105dek, granica zachodnia mog\u0142a wygl\u0105da\u0107 zupe\u0142nie inaczej. Zw\u0142aszcza, \u017ce pomys\u0142y na jej modyfikacj\u0119 istnia\u0142y w Polsce ju\u017c przed wojn\u0105, kiedy dyskutowano ide\u0119 ziem postulowanych, po\u0142o\u017conych nad Odr\u0105 i Ba\u0142tykiem. Ich przy\u0142\u0105czenie do Polski by\u0142o trzonem tzw. my\u015bli zachodniej, jak okre\u015blano konglomerat idei, kt\u00f3rych sednem by\u0142o w\u0142\u0105czenie do Polski ziem po\u0142o\u017conych na wsch\u00f3d od Odry.<\/p>\n

Brano te\u017c pod uwag\u0119 oparcie tej granicy na przebiegu rzek, wi\u0119c pomys\u0142 Wielkiej Tr\u00f3jki nie by\u0142 rzucony ad hoc<\/em> i mia\u0142 prawo wydawa\u0107 si\u0119 trafny. Wszyscy pami\u0119tali przecie\u017c histori\u0119 sprzed 1939 roku, kiedy s\u0105siedzi pa\u0144stw wielonarodowych usi\u0142owali rozbija\u0107 je podsycaniem tendencji nacjonalistycznych. Twierdzono wr\u0119cz, \u017ce pok\u00f3j w Europie wymaga stworzenia pa\u0144stw w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci monoetnicznych. Istnia\u0142a ju\u017c zreszt\u0105 in\u017cynieria spo\u0142eczna, zdolna zrealizowa\u0107 takie pomys\u0142y, przetestowana w Zwi\u0105zku Radzieckim, gdzie przesiedlono m.in. Tatar\u00f3w krymskich czy Niemc\u00f3w nadwo\u0142\u017ca\u0144skich. W parlamencie brytyjskim odzywali si\u0119 co prawda krytycy konieczno\u015bci przesiedlania du\u017cej liczby ludzi, ale premier Churchill odpowiada\u0142 wprost: Niemcy musz\u0105 zap\u0142aci\u0107 innym narodom rachunek za wyrz\u0105dzone krzywdy. Za wymordowanie tysi\u0119cy ludzi, wykorzystywanie ich w systemie pracy przymusowej, za terror i grabie\u017c.<\/p>\n

Z teren\u00f3w przyznanych Polsce wysiedlono 3,5 mln Niemc\u00f3w. W latach 1945<\/strong>\u20131950 ich miejsce zaj\u0119li mieszka\u0144cy dawnych ziem wschodnich II RP, sk\u0105d wyjecha\u0142o 2,5 mln ludzi oraz 3 mln os\u00f3b z \u201eZiem Dawnych\u201d, jak nazywa Pani te tereny, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142y do Polski przed 1939 i pozosta\u0142y nimi po wojnie. <\/strong><\/p>\n

A s\u0105 to dane, kt\u00f3re dotycz\u0105 tylko tzw. zorganizowanej fazy wysiedle\u0144. Uderzy\u0142o mnie, \u017ce Churchill, gdy odpowiada\u0142 na pytania w Izbie Gmin, odgrywa\u0142 rol\u0119 twardego gracza, kt\u00f3remu przesiedlenie miliona ludzi w t\u0119 czy tamt\u0105 stron\u0119 nie robi r\u00f3\u017cnicy. W pami\u0119tnikach, kiedy liczy si\u0119 z opini\u0105 publiczn\u0105, pisze o procesie przesiedle\u0144 z wi\u0119ksz\u0105 empati\u0105. Przyznaje wi\u0119c, \u017ce rozwa\u017ca\u0142 wytyczenie granicy na Nysie K\u0142odzkiej, poniewa\u017c wtedy przesiedlono by ponad milion ludzi mniej. Niezale\u017cnie od jego waha\u0144, granic\u0119 wytyczono wzd\u0142u\u017c Odry i Nysy \u0141u\u017cyckiej, ale nie sta\u0142a si\u0119 ona przez to bardziej oczywista. Podzieli\u0142a przecie\u017c miasta (Frankfurt nad Odr\u0105, Gubin, Zgorzelec) czy jeziora, jakby wytyczono j\u0105 na zasadzie: \u201egdzie\u015b musi by\u0107, wi\u0119c poci\u0105gnijmy j\u0105 tak\u201d \u2013 bez brania pod uwag\u0119 cho\u0107by mo\u017cliwo\u015bci gospodarczych regionu.<\/p>\n

\"Trzej
(od lewej) Stalin, Roosevelt i Churchill na konferencji w Teheranie, 1943 \u00a9 Wikimedia; zdj\u0119cie przetworzone przez AI<\/figcaption><\/figure>\n

Pierwsi osadnicy nie wiedzieli jednak, gdzie s\u0105 \u2013 czy to jeszcze Polska, czy ju\u017c Niemcy? \u2013 tym bardziej, \u017ce nie mieli map. Te znajdowa\u0142y si\u0119 u radzieckich komendant\u00f3w wojskowych, instalowanych na tych terenach. Konieczno\u015b\u0107 pojawienia si\u0119 polskich osadnik\u00f3w u radzieckiego komendanta dla zorientowania si\u0119 w terenie znakomicie zreszt\u0105 pokazuje, \u017ce to ci drudzy mieli tam w\u00f3wczas w\u0142adz\u0119. Osadnicy korzystali te\u017c z map niemieckich, na kt\u00f3re z czasem nanosili o\u0142\u00f3wkiem polskie nazwy. Nie od razu, bo obawiali si\u0119 zagubienia w nowym \u015bwiecie, gdzie nazewnictwo polskie by\u0142o cz\u0119sto nierozpoznawalne. Wiele z \u201eponiemieckich\u201d map b\u0119dzie zreszt\u0105 u\u017cywanych jeszcze wiele lat po wojnie w szko\u0142ach, gdzie brakowa\u0142o polskich pomocy naukowych. Chaos i tymczasowo\u015b\u0107 utrzymywa\u0142y si\u0119 d\u0142ugo, skoro w 1958 roku polski attach\u00e9 kulturalny w Kabulu zwraca\u0142 uwag\u0119 afga\u0144skiemu ministrowi edukacji, \u017ce ziemie niemieckie wcielone do Polski nie tyle znajduj\u0105 si\u0119 pod jej \u201etymczasow\u0105 administracj\u0105\u201d, jak zaznaczono w tamtejszych atlasach geograficznych przeznaczonych dla szk\u00f3\u0142, ile po prostu do niej nale\u017c\u0105.<\/p>\n

\u201e(…) dzwonki pozwoli\u0142y odgadn\u0105\u0107 sekret poci\u0105gu. Na\u0142adowany by\u0142 zegarami\u201d \u2013 pisze Bohdan Korzeniewski, teatrolog i re\u017cyser, w reporta\u017cu \u201eKsi\u0105\u017cki\u201d. Na stacji w G\u00f6rbitsch, czyli dzisiejszym Garbiczu na ziemi lubuskiej, gdzie czeka na mo\u017cliwo\u015b\u0107 wywiezienia ukrytych przez Niemc\u00f3w w miejscowym pa\u0142acu ksi\u0105\u017cek zrabowanych w warszawskiej bibliotece uniwersyteckiej, spotyka wielowagonowy poci\u0105g wype\u0142niony cykaniem, dzyndzoleniem, biciem gong\u00f3w i kuku\u0142ek. Zegary szafkowe z jadalni poniemieckich mieszka\u0144, budziki, nawet zegary zdj\u0119te z wie\u017c ratuszowych, jad\u0105ce do ZSRR, to kolejny przyk\u0142ad puszczenia w ruch na \u201eZiemiach Odzyskanych\u201d nie tylko ludzi, ale i przedmiot\u00f3w, o czym sporo Pani pisze w swojej ksi\u0105\u017cce. Dlaczego wa\u017cne jest opisanie kr\u0105\u017cenia rzeczy, kt\u00f3rych w\u0142a\u015bciciele i miejsca pobytu zmieni\u0142y si\u0119 za spraw\u0105 nowych granic? <\/strong><\/p>\n

Poniewa\u017c now\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 tych teren\u00f3w kszta\u0142towali nie tylko ludzie. Celem prowadzonych przeze mnie bada\u0144 etnograficznych jest sprawdzenie, jaki wp\u0142yw na powstanie po 1945 roku nowych spo\u0142eczno\u015bci na terenach dotkni\u0119tych przesiedleniami mia\u0142y rzeczy. Ludzie przyje\u017cd\u017cali z dobytkiem, z regu\u0142y niewielkim, bo na przyk\u0142ad mieszka\u0144cy Wile\u0144szczyzny nie mogli zabra\u0107 ze sob\u0105 mebli, a uciekinierzy z Wo\u0142ynia nie mieli czasu si\u0119 spakowa\u0107. Osoby z centralnej Polski, je\u017celi mia\u0142y tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, zabiera\u0142y wyposa\u017cenie domu, cho\u0107by pierzyny, ale je\u015bli by\u0142y pogorzelcami z Warszawy, pojawia\u0142y si\u0119 z niczym. Czasami mieszkano z niemieckimi w\u0142a\u015bcicielami, kt\u00f3rzy czekali na wysiedlenie, u\u017cywaj\u0105c ich rzeczy i przejmuj\u0105c je po ich wyje\u017adzie. Bywa\u0142o, \u017ce poprzednich w\u0142a\u015bcicieli ju\u017c nie by\u0142o, zastawano jedynie ich dobytek. A czasami wchodzono w pustk\u0119 \u2013 do dom\u00f3w i mieszka\u0144 tak wyszabrowanych, \u017ce \u017cycie na nowym miejscu trzeba by\u0142o rozpocz\u0105\u0107 od obej\u015bcia bli\u017cszej i dalszej okolicy dla znalezienia mebli, bielizny, a czasami nawet okien i drzwi.<\/p>\n

Rzeczy by\u0142y potrzebne dla urz\u0105dzenia si\u0119 w nowej rzeczywisto\u015bci, ale te\u017c podwy\u017cszenia statusu spo\u0142ecznego, je\u017celi to bieda wygania\u0142a ludzi na \u201eZiemie Odzyskane\u201d. Rzeczy mog\u0142y sta\u0107 si\u0119 obiektem zemsty, gdy oznakowane by\u0142y swastyk\u0105 albo wizerunkiem Hitlera. Rzeczy wyszabrowane mo\u017cna by\u0142o sprzeda\u0107 z du\u017cym zyskiem, odkuwaj\u0105c si\u0119 za lata okupacyjnego niedostatku. Te w\u0142a\u015bciwo\u015bci przenika\u0142y si\u0119: nie ka\u017cda patera ze swastyk\u0105 bywa\u0142a t\u0142uczona. Za spraw\u0105 szabru rzeczy sta\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c \u0142\u0105cznikiem mi\u0119dzy \u201eZiemiami Odzyskanymi\u201d a \u201eDawnymi\u201d, mimo rozpaczliwych zarz\u0105dze\u0144 kolejnych urz\u0119dnik\u00f3w usi\u0142uj\u0105cych po\u0142o\u017cy\u0107 kres ich kr\u0105\u017ceniu. Prowadz\u0105c z kolei badania w gminie na pograniczu czesko-niemieckim, pyta\u0142am o powszechne tam hr\u00e1zd\u011bnky<\/em>, czyli budynki z muru pruskiego \u2013 to tak\u017ce rzeczy pozosta\u0142e po dawnej historii. Nazwa\u0142am je nawet roboczo \u201eniezamierzonymi pomnikami\u201d niemieckiej kultury, bo s\u0105 dzisiaj starannie odnawiane. Nie mog\u0119 powiedzie\u0107 \u201eponiemieckiej\u201d, gdy\u017c taki przymiotnik w j\u0119zyku czeskim nie istnieje.<\/p>\n

To w jaki spos\u00f3b Czesi nazywaj\u0105 dziedzictwo przej\u0119te po kilku milionach przesiedlonych Niemc\u00f3w? <\/strong><\/p>\n

Rozm\u00f3wcy nie zaprzeczaj\u0105, \u017ce pewne rzeczy do 1945 roku mia\u0142y innych w\u0142a\u015bcicieli, ale m\u00f3wi\u0105 o nich opisowo: \u201et\u0119 will\u0119 wybudowali Niemcy\u201d, \u201ete narty, kt\u00f3re znale\u017ali\u015bmy na strychu, nale\u017ca\u0142y do Niemc\u00f3w\u201d. Nadal mnie zastanawia, dlaczego tylko polszczyzna w tej cz\u0119\u015bci Europy okaza\u0142a si\u0119 tak gi\u0119tka, \u017ce potrafi zaznaczy\u0107 nieobecno\u015b\u0107 poprzedniego w\u0142a\u015bciciela.<\/p>\n

Badania prowadzone przeze mnie w Polsce, Czechach i S\u0142owacji pokaza\u0142y mi nie raz, jak wielk\u0105 katastrof\u0105 by\u0142y przesiedlenia. Traktuj\u0119 wi\u0119c ten region jak \u015brodkowoeuropejskie laboratorium, w kt\u00f3rym zasz\u0142y procesy znane z ka\u017cdego innego miejsca, gdzie dosz\u0142o do przesuni\u0119cia granic i rozbicia wsp\u00f3lnot etnicznych; gdzie zosta\u0142y rzeczy po ludziach \u2013 \u015blady po innej kulturze, wrastaj\u0105ce w nowe otoczenie i nowo powsta\u0142e spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n

 <\/p>\n

Rzeczy s\u0105 przepustk\u0105 do \u015bwiata, w kt\u00f3rym, jak pisze Elizabeth Cullen Dunn, antropolo\u017cka cytowana przez Pani\u0105 w ksi\u0105\u017cce, wyst\u0119puj\u0105 \u201eDoppelg\u00e4nger\u201d<\/strong>. <\/strong><\/p>\n

T\u0142umacz\u0119 je za Micha\u0142em Jakuszewskim jako miastowt\u00f3ry<\/em>, daj\u0105c do zrozumienia, \u017ce chodzi mi o dwa miasta zajmuj\u0105ce t\u0119 sam\u0105 przestrze\u0144. \u0141atwo te\u017c przy takim przek\u0142adzie si\u0119 przej\u0119zyczy\u0107, m\u00f3wi\u0105c miastotw\u00f3r<\/em>, k\u0142ad\u0105c przez to nacisk na tworzenie, powstawanie.<\/p>\n

Bo te\u017c chodzi o dwie miejscowo\u015bci z\u0142o\u017cone z tych samych ulic, budynk\u00f3w i park\u00f3w, kt\u00f3rych \u201emieszka\u0144cy s\u0105 starannie szkoleni, aby si\u0119 wzajemnie \u2018nie widzie\u0107\u2019\u201d. Osadnicy sami chcieli tego wymazywania poprzedniej to\u017csamo\u015bci miejsca, poniewa\u017c dla jego oswojenia potrzebowali nie\u015bwiadomo\u015bci, w czyim zasypiaj\u0105 \u0142\u00f3\u017cku? A mo\u017ce to by\u0142 wynik odg\u00f3rnej narracji, przedstawiaj\u0105cej wielowiekow\u0105 obecno\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Breslau, Deutsch Krone czy K\u00f6slin, jako intruz\u00f3w na ziemiach \u201eodwiecznie piastowskich\u201d? <\/strong><\/p>\n

Jak to w miastowt\u00f3rze, nie wszystko by\u0142o \u015bwiadom\u0105 praktyk\u0105, a centrala nie musia\u0142a te\u017c regulowa\u0107 wszystkiego. Je\u015bli ju\u017c wyda\u0142a jakie\u015b zarz\u0105dzenie, to bior\u0105c pod uwag\u0119 liczb\u0119 administracyjnych szczebli, mog\u0142o ono nie doczeka\u0107 si\u0119 realizacji. A nawet je\u015bli dociera\u0142o do adresata, ten, poch\u0142oni\u0119ty sprawami, kt\u00f3re uznawa\u0142 za pilniejsze \u2013 na przyk\u0142ad zapewnienie zno\u015bnego bytu rodzinie, co przez lata poch\u0142ania\u0142o gros si\u0142 osadnik\u00f3w \u2013 m\u00f3g\u0142 nie znale\u017a\u0107 czasu, \u017ceby cho\u0107by wej\u015b\u0107 na drabin\u0119 dla zamalowania niemieckiego napisu. Albo dochodzi\u0142 do wniosku, \u017ce wystarczy troch\u0119 zaczeka\u0107, a \u015blady niemieckiej obecno\u015bci same si\u0119 zatr\u0105 lub rozsypi\u0105 w proch.<\/p>\n

Gdy w siedmiu wybranych powiatach Pomorza \u015arodkowego zbiera\u0142am ze wsp\u00f3\u0142pracownikami informacje o miejscach po\u015bwi\u0119conych pami\u0119ci \u017co\u0142nierzy poleg\u0142ych podczas Wielkiej Wojny, kt\u00f3rych tysi\u0105ce znalaz\u0142o si\u0119 w Polsce po zmianie zachodniej granicy, pozna\u0142am jeszcze inn\u0105 praktyk\u0119 miastowt\u00f3rzenia. Wi\u0119kszo\u015bci pomnik\u00f3w pami\u0119ci nie zniszczono, tylko przekszta\u0142cono w kapliczki, najcz\u0119\u015bciej po\u015bwi\u0119cone Matce Bo\u017cej. Sprzyja\u0142a temu cz\u0119sto przyko\u015bcielna lokalizacja i znajduj\u0105ce si\u0119 na pomnikach krzy\u017ce, cho\u0107 by\u0142y to krzy\u017ce \u017celazne, nie zwi\u0105zane z religi\u0105. Czasami skuwano nazwiska poleg\u0142ych, ale bywa\u0142o, \u017ce pozostawiano je w spokoju. Niczego wi\u0119c nie wymazywano, tym bardziej intencjonalnie, tylko ponownie wykorzystywano. Dopiero w latach 60., kiedy planowano obchody tysi\u0105clecia pa\u0144stwa polskiego, zabrano si\u0119 za bardziej metodyczne usuwanie niemieckiej historii z \u201eZiem Odzyskanych\u201d.<\/p>\n

\u201e<\/strong>(…) czy naprawd\u0119 musieli powyrywa\u0107 wszystkie niemieckie nagrobki?\u201d \u2013 \u017cali si\u0119 Manfred, wujek Christiane Hoffmann, kt\u00f3rej ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eCzego nie pami\u0119tamy\u201d czyta\u0142am jednocze\u015bnie z Pani prac\u0105. W Rosenthalu, dzisiejszej R\u00f3\u017cynie na Dolnym \u015al\u0105sku, pojawi\u0142a si\u0119 z ojcem i wujem w 1978 roku jako 11-latka: \u201eZ\u0142o\u015bci\u0142 si\u0119, \u017ce Polacy le\u017c\u0105 w naszych grobach, bo nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 z\u0142o\u015bci\u0107 na to, \u017ce mieszkaj\u0105 w naszych domach\u201d. Churchill mia\u0142 racj\u0119, przekonuj\u0105c Izb\u0119 Gmin, \u017ce Niemcy utrat\u0105 ziem i przesiedleniami p\u0142ac\u0105 rachunek za rozp\u0119tan\u0105 przez siebie wojn\u0119. Do czego jednak by\u0142o komu potrzebne wymazywanie pami\u0119ci o zmar\u0142ych? <\/strong><\/p>\n

Oni wype\u0142niali dziur\u0119 mi\u0119dzy czasami piastowskimi a 1945 rokiem, \u015bwiadcz\u0105c o d\u0142ugiej i bogatej historii tych ziem, o kt\u00f3rej nie chciano pami\u0119ta\u0107, poniewa\u017c nie tworzyli jej wy\u0142\u0105cznie Polacy. Przepisy o cmentarzach i chowaniu zmar\u0142ych, nowelizowane na prze\u0142omie lat 50. i 60., kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142y likwidacj\u0119 cmentarzy, faktycznie prowadzi\u0142y do zacierania \u015blad\u00f3w \u201eniemczyzny\u201d na \u201eZiemiach Odzyskanych\u201d. Ale to nie ideologia by\u0142a tu najwa\u017cniejsza. W archiwum znalaz\u0142am spraw\u0119 weteran\u00f3w z ostatniej wojny, kt\u00f3rzy chcieli wybudowa\u0107 na Pow\u0105zkach kwater\u0119 ku czci poleg\u0142ych towarzyszy. Czarny granit szwedzki sprowadzili ze S\u0142upska, bo us\u0142yszeli, \u017ce \u0142atwo jest go tam dosta\u0107. Sk\u0105d pochodzi\u0142? Oczywi\u015bcie z tamtejszych cmentarzy. W\u0142adze zdawa\u0142y sobie spraw\u0119, \u017ce poniemieckie miejsca poch\u00f3wku s\u0105 rezerwuarem marmuru, granitu czy piaskowca i trwa obr\u00f3t tymi materia\u0142ami, nad kt\u00f3rym w\u0142adza \u2013 ani centralna, ani lokalna \u2013 nie ma kontroli. Legalizuj\u0105c proceder, zlikwidowano jednak wiele cmentarzy, przede wszystkim ewangelickich. Przy okazji usuni\u0119to z oczu ich ra\u017c\u0105ce zaniedbanie. Katolickie by\u0142y z regu\u0142y w dalszym ci\u0105gu u\u017cytkowane przez dochowywanie do niemieckich zmar\u0142ych, przekszta\u0142caj\u0105c si\u0119 w pierwsze miejsca spotka\u0144 dwu spo\u0142eczno\u015bci: mieszka\u0144c\u00f3w sprzed i po 1945. Za symboliczne uwa\u017cam odwracanie tablic z napisanymi gotykiem niemieckimi nazwiskami, by umie\u015bci\u0107 na nich polskie.<\/p>\n

Niedawno wybra\u0142am si\u0119 zobaczy\u0107, jak w jednej z miejscowo\u015bci niedaleko Wa\u0142cza, czyli dawnego Deutsch Krone, wygl\u0105da grobowiec pewnej rodziny niemieckiej. Wyposa\u017cona w kilka wskaz\u00f3wek ruszy\u0142am do dawnego parku dworskiego, gdzie mia\u0142a znajdowa\u0107 si\u0119 kwatera, ale podczas poszukiwa\u0144 sprawdzi\u0142a si\u0119 stara zasada: nale\u017cy pod\u0105\u017ca\u0107 za \u015bmieciami. Tutaj moj\u0105 uwag\u0119 zwr\u00f3ci\u0142 porzucony odkurzacz. To on doprowadzi\u0142 mnie do grobowca. I to jest kolejny problem z \u201eponiemieckimi cmentarzami\u201d, kt\u00f3ry trwa do dzi\u015b: ich zaniedbanie. Pot\u0142uczone pomniki, nieogrodzony teren, walaj\u0105ce si\u0119 \u015bmieci. Wida\u0107, \u017ce \u017cywi niewiele wiedz\u0105 o tych zmar\u0142ych i nie czuj\u0105 z nimi wi\u0119zi, mimo \u017ce chodz\u0105 wytyczonymi przez nich drogami, mieszkaj\u0105 w ich domach, u\u017cywaj\u0105 ich rzeczy.<\/p>\n

A je\u015bli jeszcze, jak w Zielonej G\u00f3rze, Gr\u00fcnkreuzkirchhof idealnie nadawa\u0142 si\u0119 na park ze wzgl\u0119du na wielko\u015b\u0107, tarasowe po\u0142o\u017cenie i pi\u0119kny starodrzew… <\/strong><\/p>\n

Albo je\u015bli cmentarz znajdowa\u0142 si\u0119 w atrakcyjnym miejscu, na dodatek nie uj\u0119tym w planach zagospodarowania przestrzennego, otwiera\u0142o si\u0119 pole pod nowe \u201einwestycje\u201d. Tylko w 2024 roku na Pomorzu \u015arodkowym zlikwidowano lub naruszono dwa takie cmentarze (o tylu przynajmniej wiem). Jeden zacz\u0119to przekopywa\u0107 dla poprowadzenia linii wysokiego napi\u0119cia. \u201eZagospodarowywaniem\u201d innego, po\u0142o\u017conego w centrum wsi, zainteresowano si\u0119 dopiero po nag\u0142o\u015bnieniu sprawy przez lokalne media. Nieco upraszczaj\u0105c spraw\u0119, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce je\u017celi na \u201eZiemiach Odzyskanych\u201d dostrzegamy boisko czy plac zabaw w jakim\u015b nieoczywistym miejscu, prawdopodobnie utworzono je na miejscu dawnego cmentarza. Jego cz\u0119\u015b\u0107 podziemna wci\u0105\u017c istnieje, bo z regu\u0142y nie dokonywano ekshumacji.<\/p>\n

\"Ma\u0142y
Stary cmentarz ewangelicki w Krobielewku \u00a9 Wikimedia, Mos810<\/figcaption><\/figure>\n

\u201e<\/strong>Niedo\u0142\u0119\u017cna jest nasza publicystyczna mowa\u201d \u2013 przyznaje Franciszek Gil, jeden z cytowanych przez Pani\u0105 osadnik\u00f3w. Jest z\u0142y i zawstydzony, \u017ce, jego zdaniem, nie potrafi opowiedzie\u0107 o swoim \u017cyciu w Szczecinie (gdzie wcale nie zamierza\u0142 zosta\u0107 \u201ena sta\u0142e\u201d) tak, jakby nale\u017ca\u0142o. Pani ksi\u0105\u017cka przypomina gaw\u0119d\u0119: zaprasza Pani czytelnika do swojego \u015bwiata, jak na wycieczk\u0119, podczas kt\u00f3rej spotykamy tych samych ludzi w r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bciach, odwiedzamy miejsca w r\u00f3\u017cnym czasie. Czasami pisze Pani wprost: \u201ePrzewr\u00f3\u0107cie stron\u0119, musimy ustawi\u0107 si\u0119 w kolejce w dworcowej poczekalni i pos\u0142ucha\u0107, co si\u0119 w niej m\u00f3wi\u201d. No wi\u0119c, co us\u0142yszeli\u015bmy? <\/strong><\/p>\n

Moich bohater\u00f3w w ruchu \u2013 stanie charakterystycznym dla \u201eZiem Odzyskanych\u201d. Skupiaj\u0105c si\u0119 na ma\u0142ych wycinkach krajobrazu, chcia\u0142am pokaza\u0107, jak wychodz\u0105 naprzeciw siebie, pojawiaj\u0105 si\u0119 w tej samej przestrzeni i mijaj\u0105, nic o sobie nie wiedz\u0105c. Jak siedem postaci na obrazie Andrzeja Wr\u00f3blewskiego \u201eDworzec na Ziemiach Odzyskanych\u201d, kt\u00f3ry przypomina mi dworzec w Pile.<\/p>\n

Za pami\u0119tnikiem czy dokumentem urz\u0119dowym zawsze stoi cz\u0142owiek, na przyk\u0142ad Tadeusz Skocze\u0144, sekretarz PPR i cz\u0142onek jednej z grup operacyjnych wys\u0142anych na \u201eZiemie Odzyskane\u201d, kt\u00f3ry porusza si\u0119 po nowym terenie bez map, wi\u0119c pierwotnie jest przekonany, \u017ce siedziba powiatu jest w miejscowo\u015bci Jastrow (dzi\u015b Jastrowie). Ale spostrzega sw\u00f3j b\u0142\u0105d i rusza do w\u0142a\u015bciwej stolicy, do Deutsch Krone. Z kolei Leonard Borkowicz, jeden z pe\u0142nomocnik\u00f3w obwodowych Pomorza Zachodniego, z tego samego miasteczka chce zrobi\u0107 tymczasow\u0105 siedzib\u0119 wojew\u00f3dztwa, gdyby w potwornie zniszczonej Schneidem\u00fchl, czyli Pile, otwarcie urz\u0119du wojew\u00f3dzkiego by\u0142o niemo\u017cliwe.<\/p>\n

Komedia omy\u0142ek. <\/strong><\/p>\n

W\u0142a\u015bnie, bo jest ruch! Masa dokument\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych pozosta\u0142ych po ludziach, kt\u00f3rzy przyjechali na \u201eZiemie Odzyskane\u201d, pozwoli\u0142a mi zajrze\u0107 pod podszewk\u0119 obiegowych opinii. Uwa\u017cano przecie\u017c, \u017ce na przy\u0142\u0105czonych terenach osiedlali si\u0119 przede wszystkim Kresowiacy, a nowi mieszka\u0144cy mieli czu\u0107 si\u0119 tam tak tymczasowo, \u017ce nikt do 1989 roku nie wbi\u0142 gwo\u017adzia w \u015bcian\u0119, obawiaj\u0105c si\u0119 powrotu Niemc\u00f3w. Za\u0142o\u017cy\u0142am, \u017ce ta historia \u2013 80 lat od przesuni\u0119cia granic Polski na zach\u00f3d \u2013 ma szans\u0119 poruszy\u0107, o ile opowiem j\u0105 inaczej ni\u017c dotychczas.<\/p>\n

A wracaj\u0105c do problem\u00f3w j\u0119zykowych: warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce wci\u0105\u017c toczymy spory, jak adekwatnie nazwa\u0107 tereny, kt\u00f3re wesz\u0142y w granice tej przesuni\u0119tej Polski. Nie mamy jednej nazwy. Podobnie, jak nie mamy jednego okre\u015blenia na powsta\u0142\u0105 tam spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 stworzyli \u201erepatrianci\u201d, \u201eprzesiedle\u0144cy\u201d, \u201ereemigranci\u201d, \u201eautochtoni\u201d.<\/p>\n

Dlaczego ta historia wci\u0105\u017c powinna nas porusza\u0107? \u015awiadomo\u015b\u0107, \u017ce dziadkowie wielu z nas musieli opu\u015bci\u0107 rodzinne strony, uczyni nas bardziej wra\u017cliwymi na migrant\u00f3w dzisiaj? <\/strong><\/p>\n

Pytania o przesz\u0142o\u015b\u0107 s\u0105 za ka\u017cdym razem pytaniem o nas samych \u2013 o to\u017csamo\u015b\u0107, kt\u00f3ra wytwarza si\u0119 w miejscu, kt\u00f3rego histori\u0119 tworzy\u0142a do 1945 inna spo\u0142eczno\u015b\u0107. Za kluczowe uwa\u017cam samo ich pojawianie si\u0119, nawet gdyby\u015bmy nie znajdowali na nie odpowiedzi. Pytania, rozszczelniaj\u0105c rzeczywisto\u015b\u0107, wprowadzaj\u0105 niepok\u00f3j, kt\u00f3ry zaburza jej wyg\u0142adzon\u0105 powierzchni\u0119 i pozwala pojawi\u0107 si\u0119 nowym znaczeniom. Co powiedziawszy zaznacz\u0119, \u017ce mo\u017cna spokojnie \u017cy\u0107 na \u201eZiemiach Odzyskanych\u201d, nie zwracaj\u0105c uwagi na przyk\u0142ad na oczywist\u0105 na tych terenach podw\u00f3jno\u015b\u0107 miejsc i rzeczy. Spok\u00f3j ko\u0144czy si\u0119 w momencie, kiedy po raz pierwszy zastanowi nas chocia\u017cby charakterystyczna odmienno\u015b\u0107 napotkanego budynku. \u201eCzy to by\u0142 Gasthaus<\/em>?\u201d \u2013 zaczynamy pyta\u0107 miejscowych. \u201eNie, szko\u0142a\u201d \u2013 odpowiadaj\u0105. \u201eJaka szko\u0142a?\u201d \u2013 polemizuj\u0105 inni, bo pami\u0119taj\u0105, \u017ce dzieci zacz\u0119\u0142y si\u0119 uczy\u0107 w tym budynku dopiero po wojnie, a co by\u0142o za niemieckich czas\u00f3w, trzeba sprawdzi\u0107 w archiwum.<\/p>\n

Zauwa\u017cona podw\u00f3jno\u015b\u0107 miejsc i rzeczy zmienia patrzenie, gdy\u017c u\u015bwiadamiamy sobie, \u017ce nie byli\u015bmy tu pierwsi. Kto\u015b mieszka\u0142 tu przed nami \u2013 kto\u015b konkretny, namacalny. Dzia\u0142a si\u0119 jaka\u015b historia, a nasi dziadkowie, kt\u00f3rzy pojawili si\u0119 na tych ziemiach osiem dekad temu, s\u0105 jej ci\u0105giem dalszym.<\/p>\n

Pani dziadek, Kazimierz \u0106wiek, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 dobrowolnie w okolice Wa\u0142cza spod ubogich Pionek na Radomszczy\u017anie, podobnie jak babcia Christiane Hoffmann, Olga, brutalnie wysiedlona z Rosenthalu, nie m\u00f3wili jednak nic. Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142o milczenie pierwszego pokolenia? <\/strong><\/p>\n

Zak\u0142adamy, \u017ce dopiero trzecie pokolenie, czyli wnuk\u00f3w, chce wiedzie\u0107, co si\u0119 sta\u0142o. Pierwsze uczestniczy w wydarzeniach i bie\u017c\u0105ce wyzwania nie daj\u0105 czasu na snucie opowie\u015bci. Druga generacja co\u015b ju\u017c wie, ale cz\u0119sto nie dopytuje. Dopiero wnuki maj\u0105 czas i przestrze\u0144 na dociekliwo\u015b\u0107. Nie bez powodu wywiady podczas bada\u0144 terenowych rozpoczynam od pytania: \u201eSk\u0105d pan\/pani przyjecha\u0142\/a?\u201d. Albo ich rodzina. Czasami pada nazwa miejscowo\u015bci, ale bywa, \u017ce rozpoczynaj\u0105 opowie\u015b\u0107 o tym, co wydarzy\u0142o si\u0119 wcze\u015bniej, na przyk\u0142ad podczas wojny, decyduj\u0105c o ich osiedleniu si\u0119 na \u201eZiemiach Odzyskanych\u201d. Ludzie wyje\u017cd\u017cali tam przecie\u017c tak\u017ce po to, by zatrze\u0107 za sob\u0105 \u015blady ze wzgl\u0119du na dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 czy pochodzenie spo\u0142eczne. R\u00f3wnie\u017c pami\u0119tniki, kt\u00f3re powstawa\u0142y podczas licznie og\u0142aszanych konkurs\u00f3w, mia\u0142y zbli\u017cone motywacje. Nawet je\u015bli niekt\u00f3rzy ich autorzy mieli problem z pisaniem, podejmowali ten wysi\u0142ek przekonani, \u017ce ich historia warta jest ocalenia i przekazania innym. Wynika z tego zreszt\u0105, \u017ce nie wszyscy w pierwszym pokoleniu wybierali milczenie.<\/p>\n

Podobnie wygl\u0105daj\u0105 wspomnienia niemieckich przesiedle\u0144c\u00f3w przedstawione na przyk\u0142ad przez Christiane Hoffmann na przyk\u0142adzie w\u0142asnej rodziny. Podczas samotnej pieszej w\u0119dr\u00f3wki przez ponad 500 kilometr\u00f3w, kt\u00f3re kilka dekad wcze\u015bniej musia\u0142 przej\u015b\u0107 jej ojciec jako 10-latek, pami\u0119ci\u0105 cofa si\u0119 do tego, co by\u0142o przed przesiedleniem. Wspomina wuja Manfreda, zagorza\u0142ego nazist\u0119, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142 w Hitlerjugend i pod koniec wojny zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do SS. Z wojny wyszed\u0142 jednak \u2013 jako jedyny z rodziny \u2013 bez szwanku i znakomicie urz\u0105dzi\u0142 si\u0119 w RFN. Historia tej rodziny nie rozpoczyna si\u0119 wi\u0119c zim\u0105 1945, kiedy pod Rosenthal podchodzi Armia Czerwona. Hoffmann przypomina, jakie postawy w m.in. jej rodzinie doprowadzi\u0142y do kataklizmu. Opisuje te\u017c, w jaki spos\u00f3b jego skutki wp\u0142ywa\u0142y na jej ojca, na jej \u017cycie, a nawet na \u017cycie jej c\u00f3rek. Pocz\u0105tek i koniec historii ludzi, kt\u00f3rzy albo musieli wyjecha\u0107, albo chcieli si\u0119 na opuszczonych terenach osiedli\u0107, jest wa\u017cny. Pokazuje bowiem szersze t\u0142o: si\u0119ga do przyczyn, pokazuje skutki.<\/p>\n

Tematem Pani ksi\u0105\u017cki s\u0105 historie bardzo tragiczne, ale je\u015bli kto\u015b my\u015bli, \u017ce podczas jej lektury jest tylko strasznie \u2013 srodze si\u0119 myli, bo czasami jest po prostu \u015bmiesznie. Niedowiarkom polecam podrozdzia\u0142 \u201eWysuni\u0119ta z grobu r\u0105czka\u201d, zaopatrzona w pepesz\u0119, do kt\u00f3rej kluczem jest ba\u015b\u0144 braci Grimm. <\/strong><\/p>\n

Chyba nie byliby\u015bmy w stanie odebra\u0107 takiego nagromadzenia okrucie\u0144stw, do kt\u00f3rych dosz\u0142o w okresie przesiedle\u0144 i migracji, gdyby skupi\u0107 si\u0119 w opisie tamtego czasu tylko na nich. By\u0142by to zreszt\u0105 opis nieprawdziwy, bo ignorowa\u0142by codzienne \u017cycie, w kt\u00f3rym zdarza\u0142y si\u0119 tak\u017ce lepsze dni i zabawne zdarzenia. Taki by\u0142 przecie\u017c m\u00f3j zamiar: opisa\u0107 codzienno\u015b\u0107 czas\u00f3w, kiedy dochodzi\u0142o do \u201eodzyskiwania i utraty\u201d miejsc, kt\u00f3re s\u0105 moimi stronami rodzinnymi.<\/p>\n

\u201e<\/strong>Etnografia w domu\u201d \u2013 tak Pani to nazywa. <\/strong><\/p>\n

Czyli prowadzona w miejscu pochodzenia, a ja od zawsze chcia\u0142am pokaza\u0107 histori\u0119 Pomorza \u015arodkowego, kt\u00f3re jako odwieczne pogranicze i peryferie cz\u0119sto umyka zainteresowaniu. Na dodatek zamierza\u0142am prowadzi\u0107 opowie\u015b\u0107 przez pryzmat wsi i miasteczek \u201eZiem Odzyskanych\u201d, a nie tylko du\u017cych miast.<\/p>\n

Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce etnograf to badacz, kt\u00f3ry zawsze przychodzi za p\u00f3\u017ano. Ja pojawi\u0142am si\u0119 za wcze\u015bnie, bo kiedy \u017cyli moi dziadkowie, by\u0142am za ma\u0142o do\u015bwiadczon\u0105 badaczk\u0105, by umie\u0107 wypyta\u0107 ich o wszystko, co istotne. Potrzebowa\u0142am wi\u0119c historii innych ludzi, by zmierzy\u0107 si\u0119 z mitem \u201eodzyskiwania\u201d. Czy wci\u0105\u017c istnieje? A je\u015bli tak, to gdzie? Wci\u0105\u017c zreszt\u0105 o to pytam i notuj\u0119.<\/p>\n

Z Karolin\u0105 \u0106wiek-Rogalsk\u0105 rozmawia\u0142a Anna Mateja. <\/em>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Karolina \u0106wiek-Rogalska jest bohemistk\u0105 i etnolo\u017ck\u0105, pracowniczk\u0105 Instytutu Slawistyki PAN. W badaniach skupia si\u0119 na antropologii krajobrazu i kulturze teren\u00f3w poprzesiedleniowych s\u0142owia\u0144skiej cz\u0119\u015bci Europy \u015arodkowej, w tym kontek\u015bcie prowadz\u0105c studia nad pami\u0119ci\u0105 i nad rzeczami. Autorka ksi\u0105\u017cek \u201eZapami\u0119tane w krajobrazie\u201d (Warszawa 2018) i \u201eZiemie. Historie odzyskiwania i utraty\u201d (Warszawa 2024). <\/em><\/p>\n

Powy\u017cszy wywiad ukaza\u0142 si\u0119 w DIALOGU nr 151 (2025). <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Churchill, Roosevelt i Stalin, pozuj\u0105c 1 grudnia 1943 roku do zdj\u0119cia ko\u0144cz\u0105cego konferencj\u0119 w ambasadzie radzieckiej w Teheranie, wykorzystanego przez Pani\u0105 w ksi\u0105\u017cce \u201eZiemie. Historie odzyskiwania i utraty\u201d, siedz\u0105 na krzes\u0142ach nie od kompletu. Dziwne ono robi wra\u017cenie: trzej m\u0119\u017cczy\u017ani z w\u0142adz\u0105 tak pot\u0119\u017cn\u0105, \u017ce mog\u0105 projektowa\u0107 nawet na wieki powojenny \u015bwiat, m.in. przesuwaj\u0105c Polsk\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1634,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[344,59],"tags":[146,176,175],"themen":[],"ppma_author":[154],"class_list":["post-1631","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-elfter-beitrag","category-kultura","tag-ii-wojna-swiatowa","tag-karolina-cwiek-rogalska","tag-ziemie-odzyskane"],"acf":[],"yoast_head":"\nNasze, nie nasze | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Nasze, nie nasze | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Churchill, Roosevelt i Stalin, pozuj\u0105c 1 grudnia 1943 roku do zdj\u0119cia ko\u0144cz\u0105cego konferencj\u0119 w ambasadzie radzieckiej w Teheranie, wykorzystanego przez Pani\u0105 w ksi\u0105\u017cce \u201eZiemie. Historie odzyskiwania i utraty\u201d, siedz\u0105 na krzes\u0142ach nie od kompletu. Dziwne ono robi wra\u017cenie: trzej m\u0119\u017cczy\u017ani z w\u0142adz\u0105 tak pot\u0119\u017cn\u0105, \u017ce mog\u0105 projektowa\u0107 nawet na wieki powojenny \u015bwiat, m.in. przesuwaj\u0105c Polsk\u0119 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/people\/Dialog-Deutsch-Polnisches-Magazin\/100067489932059\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-06-02T13:41:42+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-07-27T18:05:03+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Karolina-Cwiek-Rogalska_fot.-Mikolaj-Starzynski-zezwolenie-wydawnictwa-30.5.2026-1-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1707\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Anna Mateja\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Wojciech Szyma\u0144ski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"20 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/06\\\/02\\\/nasze-nie-nasze\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/06\\\/02\\\/nasze-nie-nasze\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Wojciech Szyma\u0144ski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8dbdb3c397ee81c79f2fb6d10911a5ad\"},\"headline\":\"Nasze, nie nasze\",\"datePublished\":\"2026-06-02T13:41:42+00:00\",\"dateModified\":\"2026-07-27T18:05:03+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/06\\\/02\\\/nasze-nie-nasze\\\/\"},\"wordCount\":4070,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/06\\\/02\\\/nasze-nie-nasze\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/Karolina-Cwiek-Rogalska_fot.-Mikolaj-Starzynski-zezwolenie-wydawnictwa-30.5.2026-1-scaled.jpg\",\"keywords\":[\"II wojna \u015bwiatowa\",\"Karolina \u0106wiek-Rogalska\",\"Ziemie Odzyskane\"],\"articleSection\":[\"Elfter Beitrag\",\"Kultura\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/06\\\/02\\\/nasze-nie-nasze\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/06\\\/02\\\/nasze-nie-nasze\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/06\\\/02\\\/nasze-nie-nasze\\\/\",\"name\":\"Nasze, nie nasze | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/06\\\/02\\\/nasze-nie-nasze\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/06\\\/02\\\/nasze-nie-nasze\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/Karolina-Cwiek-Rogalska_fot.-Mikolaj-Starzynski-zezwolenie-wydawnictwa-30.5.2026-1-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2026-06-02T13:41:42+00:00\",\"dateModified\":\"2026-07-27T18:05:03+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/06\\\/02\\\/nasze-nie-nasze\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/06\\\/02\\\/nasze-nie-nasze\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/06\\\/02\\\/nasze-nie-nasze\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/Karolina-Cwiek-Rogalska_fot.-Mikolaj-Starzynski-zezwolenie-wydawnictwa-30.5.2026-1-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/Karolina-Cwiek-Rogalska_fot.-Mikolaj-Starzynski-zezwolenie-wydawnictwa-30.5.2026-1-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1707,\"caption\":\"Eine Frau mit Rosa Haar vor einer wei+en Wand l\u0105chelt\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/06\\\/02\\\/nasze-nie-nasze\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Nasze, nie nasze\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/\",\"name\":\"Dialogonline.net\",\"description\":\"DIALOG online ist eine kostenlose Plattform f\u00fcr deutsch-polnischen Austausch, Politik & Kultur. Die digitale Fortsetzung des Magazins DIALOG.\u00a0\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Polen & Deutschland Magazin\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/#organization\",\"name\":\"Dialogonline.net\",\"alternateName\":\"Polen & Deutschland Magazin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/DialogOnlineLogo2026-RGB.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/DialogOnlineLogo2026-RGB.png\",\"width\":2480,\"height\":827,\"caption\":\"Dialogonline.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/people\\\/Dialog-Deutsch-Polnisches-Magazin\\\/100067489932059\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/dialog.online.de.pl?igsh=MTIxbm9pdzk2Nml1dw==&utm_source=qr\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8dbdb3c397ee81c79f2fb6d10911a5ad\",\"name\":\"Wojciech Szyma\u0144ski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g05fb4a6885d914334f4763830807aacd\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Wojciech Szyma\u0144ski\"},\"description\":\"Journalist mit Schwerpunkt auf deutsch-polnischen Themen. Ehemaliger Redakteur und Berlin-Korrespondent der polnischen Redaktion der Deutschen Welle sowie Deutschland-Korrespondent des Polnischen Rundfunks. Seit Mai 2026 Chefredakteur von DIALOG online.\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/author\\\/w-szymanski\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Nasze, nie nasze | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Nasze, nie nasze | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin","og_description":"Churchill, Roosevelt i Stalin, pozuj\u0105c 1 grudnia 1943 roku do zdj\u0119cia ko\u0144cz\u0105cego konferencj\u0119 w ambasadzie radzieckiej w Teheranie, wykorzystanego przez Pani\u0105 w ksi\u0105\u017cce \u201eZiemie. Historie odzyskiwania i utraty\u201d, siedz\u0105 na krzes\u0142ach nie od kompletu. Dziwne ono robi wra\u017cenie: trzej m\u0119\u017cczy\u017ani z w\u0142adz\u0105 tak pot\u0119\u017cn\u0105, \u017ce mog\u0105 projektowa\u0107 nawet na wieki powojenny \u015bwiat, m.in. przesuwaj\u0105c Polsk\u0119 […]","og_url":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/","og_site_name":"DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/people\/Dialog-Deutsch-Polnisches-Magazin\/100067489932059\/","article_published_time":"2026-06-02T13:41:42+00:00","article_modified_time":"2026-07-27T18:05:03+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1707,"url":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Karolina-Cwiek-Rogalska_fot.-Mikolaj-Starzynski-zezwolenie-wydawnictwa-30.5.2026-1-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Anna Mateja","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Wojciech Szyma\u0144ski","Szacowany czas czytania":"20 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/"},"author":{"name":"Wojciech Szyma\u0144ski","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/#\/schema\/person\/8dbdb3c397ee81c79f2fb6d10911a5ad"},"headline":"Nasze, nie nasze","datePublished":"2026-06-02T13:41:42+00:00","dateModified":"2026-07-27T18:05:03+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/"},"wordCount":4070,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Karolina-Cwiek-Rogalska_fot.-Mikolaj-Starzynski-zezwolenie-wydawnictwa-30.5.2026-1-scaled.jpg","keywords":["II wojna \u015bwiatowa","Karolina \u0106wiek-Rogalska","Ziemie Odzyskane"],"articleSection":["Elfter Beitrag","Kultura"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/","url":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/","name":"Nasze, nie nasze | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Karolina-Cwiek-Rogalska_fot.-Mikolaj-Starzynski-zezwolenie-wydawnictwa-30.5.2026-1-scaled.jpg","datePublished":"2026-06-02T13:41:42+00:00","dateModified":"2026-07-27T18:05:03+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/#primaryimage","url":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Karolina-Cwiek-Rogalska_fot.-Mikolaj-Starzynski-zezwolenie-wydawnictwa-30.5.2026-1-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Karolina-Cwiek-Rogalska_fot.-Mikolaj-Starzynski-zezwolenie-wydawnictwa-30.5.2026-1-scaled.jpg","width":2560,"height":1707,"caption":"Eine Frau mit Rosa Haar vor einer wei+en Wand l\u0105chelt"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/06\/02\/nasze-nie-nasze\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/dialogonline.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Nasze, nie nasze"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/#website","url":"https:\/\/dialogonline.net\/","name":"Dialogonline.net","description":"DIALOG online ist eine kostenlose Plattform f\u00fcr deutsch-polnischen Austausch, Politik & Kultur. Die digitale Fortsetzung des Magazins DIALOG.\u00a0","publisher":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/#organization"},"alternateName":"Polen & Deutschland Magazin","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dialogonline.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/#organization","name":"Dialogonline.net","alternateName":"Polen & Deutschland Magazin","url":"https:\/\/dialogonline.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/DialogOnlineLogo2026-RGB.png","contentUrl":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/DialogOnlineLogo2026-RGB.png","width":2480,"height":827,"caption":"Dialogonline.net"},"image":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/people\/Dialog-Deutsch-Polnisches-Magazin\/100067489932059\/","https:\/\/www.instagram.com\/dialog.online.de.pl?igsh=MTIxbm9pdzk2Nml1dw==&utm_source=qr"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/#\/schema\/person\/8dbdb3c397ee81c79f2fb6d10911a5ad","name":"Wojciech Szyma\u0144ski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g05fb4a6885d914334f4763830807aacd","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g","caption":"Wojciech Szyma\u0144ski"},"description":"Journalist mit Schwerpunkt auf deutsch-polnischen Themen. Ehemaliger Redakteur und Berlin-Korrespondent der polnischen Redaktion der Deutschen Welle sowie Deutschland-Korrespondent des Polnischen Rundfunks. Seit Mai 2026 Chefredakteur von DIALOG online.","url":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/author\/w-szymanski\/"}]}},"authors":[{"term_id":154,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"anna-mateja","display_name":"Anna Mateja","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=mm&r=g","author_category":"","first_name":"","last_name":"","user_url":"","job_title":"","description":"dziennikarka; wyda\u0142a m.in. \u201ePoznawanie K\u0119pi\u0144skiego. Biografia psychiatry\u201d (2019), zredagowa\u0142a trzytomow\u0105 edycj\u0119 \u201ePism wybranych\u201d Jerzego Turowicza (2013). "}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1631","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1631"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1631\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2262,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1631\/revisions\/2262"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1634"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1631"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1631"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1631"},{"taxonomy":"themen","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/themen?post=1631"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=1631"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}