Ten, kto kiedykolwiek chodzi\u0142 po wysokich g\u00f3rach, zna ten moment. Szczyt wci\u0105\u017c jest gdzie\u015b daleko, ponad chmurami. Widoczno\u015b\u0107 si\u0119 pogarsza. Wiatr przybiera na sile. Znaki na szlaku gin\u0105 we mgle. Ka\u017cdy krok wymaga skupienia. W takiej chwili jest co\u015b, co staje si\u0119 wa\u017cniejsze od jakiejkolwiek mapy: lina. Ufasz, \u017ce ludzie na drugim ko\u0144cu jej nie puszcz\u0105. I by\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie to jest najtrafniejsz\u0105 metafor\u0105 relacji polsko-niemieckich ostatnich 35 lat.<\/p>\n
17 czerwca 1991 roku Niemcy i Polska podpisa\u0142y Traktat o dobrym s\u0105siedztwie i przyjaznej wsp\u00f3\u0142pracy. Nikt nie m\u00f3g\u0142 wtedy przewidzie\u0107, jakie burze czekaj\u0105 jeszcze Europ\u0119. Nikt nie przeczuwa\u0142, na jakie szczyty trzeba b\u0119dzie si\u0119 wspi\u0105\u0107 i jakie przepa\u015bcie omin\u0105\u0107. A jednak Traktat stworzy\u0142 co\u015b, co trwa do dzi\u015b. Zawi\u0105za\u0142 lin\u0119 mi\u0119dzy dwoma s\u0105siadami, kt\u00f3rych histori\u0119 ukszta\u0142towa\u0142y najg\u0142\u0119bsze rozpadliny Europy.<\/p>\n
Na pocz\u0105tku lat 90. XX wieku Europa przypomina\u0142a g\u00f3rski krajobraz po trz\u0119sieniu ziemi. Przezwyci\u0119\u017cono \u017celazn\u0105 kurtyn\u0119. Ukaza\u0142y si\u0119 nowe drogi. Dawne pewniki kruszy\u0142y si\u0119 niczym skalne \u015bciany po wiosennych roztopach. Dla Niemiec i Polski oznacza\u0142o to historyczn\u0105 szans\u0119. Kwestia granicy zosta\u0142a rozstrzygni\u0119ta. Suwerenno\u015b\u0107 Polski nie podlega\u0142a w\u0105tpliwo\u015bci. Teraz nale\u017ca\u0142o stworzy\u0107 co\u015b, czego nie da si\u0119 zadekretowa\u0107 \u017cadnym traktatem: zaufanie.<\/p>\n
Spogl\u0105daj\u0105c w\u00f3wczas na stosunki polsko-niemieckie, nie mo\u017cna by\u0142o ujrze\u0107 sielankowej hali g\u00f3rskiej. Pod warstw\u0105 \u015bniegu kry\u0142y si\u0119 szczeliny lodowca. Pami\u0119\u0107 o niemieckiej wojnie przeciwko Polsce by\u0142a \u017cywa \u2014 i nadal jest. Miliony ofiar, zburzone miasta, okupacyjny terror, wyp\u0119dzenia oraz do\u015bwiadczenie trwaj\u0105cego dziesi\u0119ciolecia podzia\u0142u Europy stworzy\u0142y teren, na kt\u00f3ry nikt nie m\u00f3g\u0142 wkroczy\u0107 lekkomy\u015blnie. W\u0142a\u015bnie dlatego traktat dobros\u0105siedzki by\u0142 krokiem tak godnym uwagi. Nie by\u0142 zdobyciem szczytu. By\u0142 wyruszeniem w drog\u0119.<\/p>\n
Patrz\u0105c wstecz, cz\u0119sto my\u015bli si\u0119 o ministrach spraw zagranicznych, szefach rz\u0105d\u00f3w i prezydentach. Lecz prawdziwymi przewodnikami tej polsko-niemieckiej wyprawy bywali nierzadko inni ludzie: nauczyciele, burmistrzowie, naukowcy, prezesi stowarzysze\u0144. Studenci. Niezliczone wsp\u00f3lne rodziny i mieszane biografie po obu stronach granicy. Ludzie, kt\u00f3rzy zawi\u0105zywali partnerstwa, organizowali spotkania, umo\u017cliwiali wymiany uczniowskie czy inicjowali projekty naukowe. Wszyscy oni wbijali haki w tward\u0105 ska\u0142\u0119. Ka\u017cde partnerstwo miast, ka\u017cde spotkanie uczni\u00f3w, ka\u017cdy wsp\u00f3lny projekt badawczy czyni\u0142 tras\u0119 odrobin\u0119 bezpieczniejsz\u0105. Dzi\u015b wiele rzeczy wydaje si\u0119 oczywiste.<\/p>\n
Otwarte granice\u2026 Powi\u0105zania gospodarcze\u2026 Niezliczone kontakty osobiste\u2026 Bliskie relacje mi\u0119dzy uniwersytetami, samorz\u0105dami i instytucjami kultury\u2026<\/p>\n
A przecie\u017c nic tutaj nie by\u0142o (i nie jest) oczywiste. Ka\u017cdy post\u0119p trzeba by\u0142o wypracowa\u0107 \u2013 krok po kroku, metr po metrze w pionie.<\/p>\n
Wspinaj\u0105c si\u0119 na g\u00f3r\u0119 razem z innymi, nie zawsze widzi si\u0119 ten sam krajobraz. Czasem kt\u00f3ry\u015b z cz\u0142onk\u00f3w zespo\u0142u rozpoznaje niebezpiecze\u0144stwo wcze\u015bniej ni\u017c pozostali. Taki moment nadszed\u0142 w lutym 2022 roku. Gdy Rosja napad\u0142a na Ukrain\u0119, Polska zareagowa\u0142a z determinacj\u0105, kt\u00f3ra zaskoczy\u0142a wielu ludzi \u2013 nie tylko w Niemczech. Dla wielu Polak\u00f3w zagro\u017cenie by\u0142o natychmiast oczywiste. Zbyt g\u0142\u0119boko tkwi\u0142y historyczne do\u015bwiadczenia z imperialn\u0105 przemoc\u0105, obcym panowaniem i wojn\u0105.<\/p>\n
Niemcy potrzebowa\u0142y wi\u0119cej czasu. Debaty polityczne by\u0142y tu d\u0142u\u017csze. Oceny si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142y. Decyzje zapada\u0142y wolniej. Z polskiej perspektywy wygl\u0105da\u0142o to czasem jak niebezpieczne wahanie przed nadci\u0105gaj\u0105c\u0105 lawin\u0105. Irytacja by\u0142a spora. Dzi\u015b jednak warto przyjrze\u0107 si\u0119 temu uwa\u017cniej. To w\u0142a\u015bnie ten kryzys pokaza\u0142 bowiem, jak \u015bci\u015ble oba kraje s\u0105 ju\u017c ze sob\u0105 powi\u0105zane. Rozczarowanie by\u0142o tak wielkie, poniewa\u017c Polacy mieli wysokie oczekiwania. Zrozumienia nie oczekuje si\u0119 od obcych. Oczekuje si\u0119 go od partner\u00f3w.<\/p>\n
Ka\u017cdy g\u00f3rski krajobraz ma miejsca, w kt\u00f3rych \u015bnieg nie topnieje nawet latem. Podobnie jest z niekt\u00f3rymi kwestiami w splecionej historii polsko-niemieckiej. Debaty o reparacjach i zado\u015b\u0107uczynieniu pokaza\u0142y, \u017ce historyczne rany nie znikaj\u0105 tylko dlatego, \u017ce min\u0119\u0142y dziesi\u0119ciolecia. Dochodzi do tego historia sukcesu: w ci\u0105gu ostatnich 35 lat Polska do\u015bwiadczy\u0142a niezwyk\u0142ego awansu gospodarczego i geopolitycznego. Kraj ten nale\u017cy dzi\u015b do najbardziej wp\u0142ywowych pa\u0144stw Unii Europejskiej \u2013 nie tylko jako pa\u0144stwo na pierwszej linii UE. W ramach rozszerzonego cz\u0142onkostwa Polska zosta\u0142a zaproszona przez USA (podczas ich prezydencji w G20) na spotkania tego gremium. Wraz z t\u0105 przemian\u0105 ros\u0142o w kraju pragnienie, by by\u0107 postrzeganym nie tylko jako s\u0105siad, lecz jako r\u00f3wnorz\u0119dny partner.<\/p>\n
R\u00f3wnie\u017c z tego rodzi\u0142y si\u0119 polsko-niemieckie nieporozumienia, a nawet napi\u0119cia. Ale mo\u017ce w\u0142a\u015bnie jest to oznak\u0105 dojrza\u0142o\u015bci. Relacje polsko-niemieckie ju\u017c dawno nie kr\u0105\u017c\u0105 wy\u0142\u0105cznie wok\u00f3\u0142 przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Coraz cz\u0119\u015bciej obracaj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 wsp\u00f3lnego kszta\u0142towania przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Prawdziwy sukces Traktatu o dobrym s\u0105siedztwie nie polega na tym, \u017ce konflikty znikn\u0119\u0142y. One pozosta\u0142y.<\/p>\n
Niekt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 nawet bardziej widoczne.<\/p>\n
Sukces polega na tym, \u017ce konflikty nie zniszczy\u0142y fundamentu relacji. 35 lat temu niejeden obserwator mia\u0142by w\u0105tpliwo\u015bci, czy Niemcy i Polska zdo\u0142aj\u0105 trwale osi\u0105gn\u0105\u0107 taki stopie\u0144 blisko\u015bci.<\/p>\n
Dzi\u015b polityczne nieporozumienia s\u0105 wprawdzie sta\u0142ym przedmiotem publicznych debat. Nikt jednak na powa\u017cnie nie kwestionuje faktu, \u017ce oba kraje s\u0105 na siebie zdane \u2013 nie tylko w wymiarze gospodarczym, lecz w\u0142a\u015bnie r\u00f3wnie\u017c w egzystencjalnym wymiarze bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n
Nie jest to bynajmniej oczywiste. Historia Europy zna liczne przyk\u0142ady s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3rzy za\u0142amali si\u0119 pod mniejszym ci\u0119\u017carem. Natomiast Niemcy i Polska nauczy\u0142y si\u0119 \u017cy\u0107 z napi\u0119ciami, nie trac\u0105c z oczu wsp\u00f3lnego celu.<\/p>\n
By\u0107 mo\u017ce najwi\u0119kszym osi\u0105gni\u0119ciem Traktatu o dobrym s\u0105siedztwie jest to, \u017ce nie \u201ezako\u0144czy\u0142\u201d on historii. Historia \u2013 w sensie wa\u017cnych lekcji dziejowych \u2013 powinna bowiem nadal oddzia\u0142ywa\u0107 w tera\u017aniejszo\u015bci. Traktat stworzy\u0142 przede wszystkim ramy, w kt\u00f3rych histori\u0119 mo\u017cna pisa\u0107 dalej. Wsp\u00f3lnie. To si\u0119 ju\u017c nawet uda\u0142o \u2013 w postaci wsp\u00f3lnego polsko-niemieckiego podr\u0119cznika do historii o prze\u0142omowym tytule \u201eEuropa. Unsere Geschichte \/ Europa \u2013 nasza historia\u201d. Jeszcze 10, 15 lat temu uchodzi\u0142by on za niemo\u017cliwy do zrealizowania.<\/p>\n
Wsp\u00f3lne spojrzenie w przesz\u0142o\u015b\u0107 jest konieczne, je\u015bli chce si\u0119 wsp\u00f3lnie spogl\u0105da\u0107 tak\u017ce w przysz\u0142o\u015b\u0107. A jest ono wi\u0119cej ni\u017c konieczne, poniewa\u017c Niemcy i Polska potrzebuj\u0105 siebie nawzajem. Europa zn\u00f3w stoi dzi\u015b przed ogromnymi wyzwaniami, lawina toruje sobie drog\u0119.<\/p>\n
Wojna w Ukrainie \u2013 i owszem, wojna w Europie.<\/p>\n
Kwestie europejskiego bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n
Migracja.<\/p>\n
Zmiany w gospodarce i na rynku pracy, gdzie narz\u0119dzia generowane przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 ju\u017c teraz maj\u0105 ogromy wp\u0142yw.<\/p>\n
Wzrost si\u0142 autorytarnych.<\/p>\n
Geopolityczne przesuni\u0119cia nowego, jeszcze nieustalonego porz\u0105dku \u015bwiata.<\/p>\n
Wszystko to przypomina g\u00f3rsk\u0105 gra\u0144, na kt\u00f3rej wiatr przybra\u0142 na sile. W\u0142a\u015bnie dlatego licz\u0105 si\u0119 niezawodne zespo\u0142y linowe. Partnerzy, kt\u00f3rzy wnosz\u0105 r\u00f3\u017cne do\u015bwiadczenia, kt\u00f3rzy nie zawsze preferuj\u0105 te same drogi i kt\u00f3rzy czasem zaciekle spieraj\u0105 si\u0119 o najlepsz\u0105 tras\u0119. A mimo to pozostaj\u0105 ze sob\u0105 zwi\u0105zani.<\/p>\n
Je\u015bli chcia\u0142oby si\u0119 podsumowa\u0107 te minione 35 lat, to mo\u017ce tak: Niemcy i Polska nie nauczy\u0142y si\u0119, \u017ceby zawsze by\u0107 tego samego zdania. Nauczy\u0142y si\u0119 czego\u015b trudniejszego. Mimo odmiennych do\u015bwiadcze\u0144, czasem te\u017c inaczej roz\u0142o\u017conych interes\u00f3w czy roszcze\u0144 i, wreszcie: mimo historycznie uwarunkowanych bol\u0105czek \u2013 nauczy\u0142y si\u0119 i\u015b\u0107 wsp\u00f3lnie dalej.<\/p>\n
Brzmi to ma\u0142o spektakularnie.<\/p>\n
Tymczasem w rzeczywisto\u015bci jest to osi\u0105gni\u0119cie nadzwyczajne. W historii Europy liny wielokrotnie by\u0142y zrywane.<\/p>\n
Polska i Niemcy minionych 35 lat opowiadaj\u0105 jednak inn\u0105 histori\u0119. M\u00f3wi ona o wielu ludziach, kt\u00f3rzy postanowili lin\u0119 utrzyma\u0107. Tak\u017ce wtedy, gdy nadci\u0105ga\u0142a mg\u0142a. Tak\u017ce wtedy, gdy droga stawa\u0142a si\u0119 stroma. Tak\u017ce wtedy, gdy szczytu nie by\u0142o ju\u017c wida\u0107.<\/p>\n
By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie to jest najwa\u017cniejszym przes\u0142aniem Traktatu dobros\u0105siedzkiego z 1991 roku: o dobrym s\u0105siedztwie nie stanowi brak konflikt\u00f3w. Stanowi o nim zdolno\u015b\u0107 do kontynuacji wsp\u00f3lnej wspinaczki. Na tej wsp\u00f3lnocie polega Europa, polegamy my wszyscy.<\/p>\n
Dlatego wolno nam poklepa\u0107 si\u0119 nawzajem po ramieniu. Nie po to, by si\u0119 wzajemnie uspokaja\u0107, lecz by wzbi\u0107 ten kurz, kt\u00f3ry \u2013 jak ka\u017cda mg\u0142a \u2013 kiedy\u015b opadnie i zapewni bardziej klarowny obraz rzeczy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ten, kto kiedykolwiek chodzi\u0142 po wysokich g\u00f3rach, zna ten moment. Szczyt wci\u0105\u017c jest gdzie\u015b daleko, ponad chmurami. Widoczno\u015b\u0107 si\u0119 pogarsza. Wiatr przybiera na sile. Znaki na szlaku gin\u0105 we mgle. Ka\u017cdy krok wymaga skupienia. W takiej chwili jest co\u015b, co staje si\u0119 wa\u017cniejsze od jakiejkolwiek mapy: lina. Ufasz, \u017ce ludzie na drugim ko\u0144cu jej nie […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1788,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[61,21],"tags":[192,86,205,191,95],"themen":[],"ppma_author":[165],"class_list":["post-1789","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polska-i-niemcy","category-siebter-beitrag","tag-europa","tag-nachbarschaftsvertrag","tag-sasiedztwo","tag-traktat-dobrosasiedzki"],"acf":[],"yoast_head":"\n