{"id":3666,"date":"2026-10-01T20:49:00","date_gmt":"2026-10-01T18:49:00","guid":{"rendered":"https:\/\/dialogonline.net\/?p=3666"},"modified":"2026-10-02T07:16:36","modified_gmt":"2026-10-02T05:16:36","slug":"nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/","title":{"rendered":"Nowy konflikt wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d? \u201eWsch\u00f3d istnieje tylko w liczbie mnogiej\u201d"},"content":{"rendered":"

W wielu sklepach sprzedawane s\u0105 zupy w puszkach z NVA (Nationale Volksarmee, si\u0142y zbrojne NRD) i koszulki z napisami w stylu \u201eZ urodzenia Ossi i z tego dumny\u201d. Do tego dochodz\u0105 ostatnie debaty wok\u00f3\u0142 wybor\u00f3w do parlament\u00f3w krajowych<\/a> w Saksonii-Anhalt i Meklemburgii-Pomorzu Przednim. Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce w 36. roku jedno\u015bci Niemiec rodzi si\u0119 nowy konflikt wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d. Czy to z\u0142udzenie? <\/strong><\/p>\n

Mam przynajmniej wra\u017cenie, \u017ce jest to nowa o\u015b, wzd\u0142u\u017c kt\u00f3rej polaryzuje si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwo, i to po obu stronach. Na wschodzie to\u017csamo\u015b\u0107 wschodnioniemiecka jest dzi\u015b eksploatowana w nowy spos\u00f3b, m.in. przez AfD, ale nie tylko. Na zachodzie natomiast wida\u0107, \u017ce spojrzenie na Niemcy Wschodnie staje si\u0119 coraz bardziej krytyczne, czasem mniej wielkoduszne: co oni tam w\u0142a\u015bciwie wyprawiaj\u0105? Kilka tygodni temu w \u201eFAZ\u201d ukaza\u0142 si\u0119 szeroko komentowany artyku\u0142<\/a>, kt\u00f3rego przes\u0142anie brzmia\u0142o: \u201eBiada, gdy sko\u0144czy si\u0119 cierpliwo\u015b\u0107 Zachodu\u201d. By\u0142a to ma\u0142o dyplomatycznie opakowana gro\u017aba, \u017ce mo\u017cna te\u017c zakr\u0119ci\u0107 kurek z pieni\u0119dzmi.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Czym w\u0142a\u015bciwie jest wschodnioniemiecka to\u017csamo\u015b\u0107? <\/strong><\/p>\n

Nie istnieje homogenna wschodnioniemiecka to\u017csamo\u015b\u0107. Przypomina to kamienio\u0142om, z kt\u00f3rego czerpi\u0105 bardzo r\u00f3\u017cni ludzie. W latach 90. by\u0142a to przede wszystkim nostalgia za NRD, rodzaj b\u00f3lu fantomowego starszego pokolenia. Dzi\u015b jest to cz\u0119sto to\u017csamo\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rzy urodzili si\u0119 ju\u017c po zjednoczeniu i NRD w og\u00f3le nie do\u015bwiadczyli. Wyst\u0119puje ona po prawej stronie, w kr\u0119gach bliskich AfD, kt\u00f3re celebruj\u0105 NRD, bo w kraju panowa\u0142 porz\u0105dek, bo by\u0142 on ma\u0142o zr\u00f3\u017cnicowany i dostarcza\u0142 wizj\u0119 narodowej wsp\u00f3lnoty ludu. Ta to\u017csamo\u015b\u0107 wyst\u0119puje jednak te\u017c w\u015br\u00f3d m\u0142odszych lewicowych intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy rozwijaj\u0105 now\u0105 wschodni\u0105 dum\u0119 i wskazuj\u0105 na nier\u00f3wne szanse \u017cyciowe. Wreszcie, wyst\u0119puje w formie konfrontacji ze spu\u015bcizn\u0105 totalitarnego re\u017cimu NRD.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"Du\u017cy
Dawne niemiecko-niemieckie przej\u015bcie graniczne Marienborn jest od 1996 r. miejscem pami\u0119ci. \u00a9 IMAGO \/ Markus Matzel<\/figcaption><\/figure>\n

Pojawia si\u0119 jednak zarzut, \u017ce nowe podej\u015bcie do wschodnioniemieckiej to\u017csamo\u015bci utrudnia krytyczne rozliczenie z NRD. <\/strong><\/p>\n

Mamy obie tendencje. Z jednej strony mamy \u201ebycie wschodnim Niemcem\u201d jako kontrnarracj\u0119 wobec oficjalnej historiografii, w kt\u00f3rej chodzi o pa\u0144stwo bezprawia, stra\u017cnik\u00f3w strzelaj\u0105cych na murze i Stasi. Przeciwstawia si\u0119 jej tez\u0119, \u017ce nie wszystko by\u0142o z\u0142e, \u017ce istnia\u0142a zwyczajna codzienno\u015b\u0107, przedstawiaj\u0105c przy tym NRD w r\u00f3\u017cowych kolorach. Z drugiej strony istnieje bardziej rygorystyczne podej\u015bcie, kt\u00f3re krytykuje upi\u0119kszanie autorytarnych struktur, domaga si\u0119 g\u0142\u0119bszego rozliczenia i uznania d\u0142ugofalowych skutk\u00f3w socjalizacji w dyktaturze. W debatach o to\u017csamo\u015bci mo\u017ce chodzi\u0107 r\u00f3wnie\u017c o t\u0119 spu\u015bcizn\u0119.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Jak\u0105 rol\u0119 odgrywa obecnie NRD we wschodnich Niemczech?\u00a0<\/strong><\/p>\n

W debacie publicznej istniej\u0105 r\u00f3wnolegle dwie interpretacje. Pierwsza widzi problemy z demokracj\u0105 na wschodzie i wzrost si\u0142y AfD jako d\u0142ugofalowy skutek \u017cycia w NRD. Druga upatruje tu szk\u00f3d po transformacji lat 90. XX wieku i pierwszej dekady XXI wieku. Obie s\u0105 dla mnie zbyt jednostronne. NRD oczywi\u015bcie rzuca d\u0142ugi cie\u0144, ale wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 te\u017c lata 90. Trzeba my\u015ble\u0107 o jednym i drugim \u0142\u0105cznie. Dlatego sam m\u00f3wi\u0119 o \u201ewschodnioniemieckich p\u0119kni\u0119ciach\u201d: wschodnie Niemcy to spo\u0142ecze\u0144stwo wielokrotnie z\u0142amane. Nie tylko przez socjalizm, ale te\u017c przez ogromne obci\u0105\u017cenia transformacji, od demografii, przez za\u0142amania biografii, po masowe do\u015bwiadczenie deklasacji.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Dlaczego to\u017csamo\u015b\u0107 wschodni\u0105 odkrywaj\u0105 dla siebie akurat osoby, kt\u00f3re urodzi\u0142y si\u0119 po prze\u0142omie?\u00a0<\/strong><\/p>\n

Nasze badania pokazuj\u0105, \u017ce na zachodzie obowi\u0105zuje teza socjalizacyjna: im ludzie starsi, tym ch\u0119tniej dostrzegaj\u0105 r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy wschodem a zachodem. Na wschodzie Niemiec w r\u00f3wnym stopniu m\u00f3wi\u0105 to ludzie m\u0142odzi i starzy. M\u0142odzi zg\u0142aszaj\u0105 wi\u0119c pretensje do w\u0142asnej, odr\u0119bnej \u015bwiadomo\u015bci \u2013 ale tylko na wschodzie, nie na zachodzie. Nazywamy to \u201enegowaniem odmienno\u015bci\u201d. Wschodni Niemcy twierdz\u0105, \u017ce istnieje r\u00f3\u017cnica, a zachodni m\u00f3wi\u0105: my jej w og\u00f3le nie widzimy, przecie\u017c jeste\u015bcie tacy jak my. To niezwykle trudna sytuacja komunikacyjna. Przyczyny tego zjawiska t\u0142umaczy si\u0119 r\u00f3\u017cnie. Jedno z wyja\u015bnie\u0144 to paradoks Tocqueville’a, wed\u0142ug kt\u00f3rego w spo\u0142ecze\u0144stwach o mniejszych nier\u00f3wno\u015bciach pozosta\u0142e r\u00f3\u017cnice s\u0105 silniej upolityczniane. By\u0107 mo\u017ce wschodni Niemcy dopiero teraz potrafi\u0105 nazwa\u0107 r\u00f3\u017cnice w szansach \u017cyciowych, czego nie potrafili w latach 90. Inne wyja\u015bnienie dostrzega analogi\u0119 do imigrant\u00f3w, u kt\u00f3rych w drugim i trzecim pokoleniu cz\u0119sto wida\u0107 rekulturalizacj\u0119. Pierwsze pokolenie, do kt\u00f3rego nale\u017c\u0119 ja czy Angela Merkel, dostosowa\u0142o si\u0119 bezszelestnie. Najwi\u0119kszym pasowaniem na rycerza by\u0142o zdanie: \u201eW og\u00f3le nie zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce jeste\u015b wschodnim Niemcem\u201d. Urodzeni p\u00f3\u017aniej maj\u0105 suwerenne poczucie przynale\u017cno\u015bci i mog\u0105 \u015bmielej porusza\u0107 temat pochodzenia czy rzeczywistych r\u00f3\u017cnic. Ta wschodnia \u015bwiadomo\u015b\u0107 nie jest zreszt\u0105 sama w sobie problematyczna. Cz\u0119sto jest po prostu to\u017csamo\u015bci\u0105 regionaln\u0105, odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 do okre\u015blonej przestrzeni do\u015bwiadczenia. Wschodnie Niemcy rzeczywi\u015bcie s\u0105 inne ni\u017c Bawaria czy Badenia-Wirtembergia. Problem zaczyna si\u0119 wtedy, gdy ta to\u017csamo\u015b\u0107 zostaje upolityczniona. \u00a0<\/strong><\/p>\n

Tak jak to robi AfD. Jaki obraz wschodnich Niemc\u00f3w lansuje ta partia? <\/strong><\/p>\n

Wschodnioniemiecka to\u017csamo\u015b\u0107 w pewnym stopniu zosta\u0142a zagarni\u0119ta przez AfD i skonstruowana jako kontr-to\u017csamo\u015b\u0107. Upolityczniona jest nawet konsumpcja: produkty z NRD, enerdowski Simson na wydarzeniach AfD, na kt\u00f3re tysi\u0105ce os\u00f3b przyje\u017cd\u017ca w\u0142a\u015bnie na takich motorowerach. Ma to co\u015b z folkloru, a jest wysoce polityczne. AfD zrobi\u0142a tu co\u015b bardzo sprytnego. Grupie ludno\u015bci, kt\u00f3rej 60 procent spo\u0142ecze\u0144stwa m\u00f3wi, \u017ce s\u0105 obywatelami drugiej kategorii \u2013 wi\u0119c nikt ich nie s\u0142ucha i nie reprezentuje \u2013 da\u0142a do zrozumienia, \u017ce to oni w\u0142a\u015bciwie stanowi\u0105 awangard\u0119 Niemiec, \u017ce to oni s\u0105 lepszymi Niemcami. Odwr\u00f3cono tu hierarchi\u0119 warto\u015bci spo\u0142ecznych. Zasz\u0142o to tak daleko, \u017ce tury\u0144ski szef AfD Bj\u00f6rn H\u00f6cke, w rzeczywisto\u015bci nauczyciel liceum i urz\u0119dnik z Hesji, m\u00f3wi, \u017ce niczego nie pragnie gor\u0119cej ni\u017c by\u0107 wschodnim Niemcem, co z kolei poni\u017ca zachodnich Niemc\u00f3w. To odwr\u00f3cenie hierarchii presti\u017cu jest zapewne cz\u0119\u015bci\u0105 atrakcyjno\u015bci tej partii \u2013 obok wszystkich stanowisk nacjonalistycznych i rasistowskich, wrogich imigrantom. Ludziom, kt\u00f3rzy czuli si\u0119 niezauwa\u017ceni i zdeklasowani, AfD przywr\u00f3ci\u0142a pozytywne poczucie w\u0142asnej warto\u015bci.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"Plecy
Motorowery Simson na festynie AfD: \u201eWschodnioniemiecka to\u017csamo\u015b\u0107 w pewnym stopniu zosta\u0142a zagarni\u0119ta przez AfD\u201d. \u00a9 IMAGO \/ Funke Foto Services<\/figcaption><\/figure>\n

Obraz, kt\u00f3ry promuje AfD, zawiera jednak wiele sprzeczno\u015bci. Wed\u0142ug wypowiedzi niekt\u00f3rych polityk\u00f3w AfD, w NRD nie wszystko by\u0142o z\u0142e; jednocze\u015bnie dzi\u015b \u017cyjemy podobno niemal jak w NRD, bo nie ma ju\u017c rzekomo wolno\u015bci s\u0142owa. <\/strong><\/p>\n

Tak, obie wypowiedzi istniej\u0105 r\u00f3wnolegle i s\u0105 oczywi\u015bcie ze sob\u0105 sprzeczne. Z jednej strony, NRD jest idealizowane jako swojskie, zwi\u0105zane organicznie spo\u0142ecze\u0144stwo. Wynika to zapewne tak\u017ce z tego, \u017ce w szeregach AfD s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy pracowali w Stasi lub byli blisko struktur partyjnych. Z drugiej strony, NRD s\u0142u\u017cy jako straszak tera\u017aniejszo\u015bci, bo rzekomo teraz wraca. Od lat partia ta powo\u0142uje si\u0119 te\u017c na spu\u015bcizn\u0119 rewolucji 1989 roku: \u201eDoko\u0144cz prze\u0142om\u201d czy \u201ePrze\u0142om 2.0\u201d to tylko niekt\u00f3re z hase\u0142 wyborczych AfD. Powstaje z tego bardzo niesp\u00f3jny obraz \u015bwiata, ale jest to pr\u00f3ba pozyskania zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnych ludzi. Centralnym elementem wyniesionym z NRD jest jednak nacjonalizm. NRD postrzega\u0142a si\u0119 jako pierwsze socjalistyczne pa\u0144stwo na niemieckiej ziemi. W latach 80. mo\u017cna tam by\u0142o prawdopodobnie swobodniej by\u0107 Niemcem ni\u017c w dawnej Republice Federalnej, gdzie m\u00f3wiono o patriotyzmie konstytucyjnym czy to\u017csamo\u015bci postnarodowej. A zjednoczenie ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 wsp\u00f3lnoty narodowej. Wschodnim Niemcom dano do zrozumienia: przychodzicie jako rodacy, jako bracia i siostry do naszego domu. To jest wasz bilet wst\u0119pu. Wielu Niemc\u00f3w ze wschodu potraktowa\u0142o to bardzo powa\u017cnie.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Ale przecie\u017c NRD uwa\u017ca\u0142o si\u0119 za pa\u0144stwo antyfaszystowskie. <\/strong><\/p>\n

By\u0142 to antyfaszyzm narzucony odg\u00f3rnie, kt\u00f3ry nie przenikn\u0105\u0142 ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa, cho\u0107 co\u015b z niego zosta\u0142o. Trzeba jednak doda\u0107, \u017ce tak\u017ce w dawnej Republice Federalnej rozliczanie si\u0119 z nazistowsk\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 wcale nie by\u0142o doskona\u0142e. Jeszcze do niedawna istnia\u0142y koszary nosz\u0105ce nazwiska genera\u0142\u00f3w Wehrmachtu. Istnia\u0142y zastrze\u017cenia wobec uznania granicy na Odrze i Nysie, tak\u017ce w CDU w 1990 roku, oraz op\u00f3r przeciwko uhonorowaniu dezerter\u00f3w z Wehrmachtu. A NRD ze swojej strony po cichu w\u0142\u0105czy\u0142o elementy z czas\u00f3w nazistowskich. Narodowo-Demokratyczna Partia Niemiec (NDPD), partia blokowa, zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w\u0142a\u015bnie po to, by wch\u0142on\u0105\u0107 dawnych oficer\u00f3w Wehrmachtu i cz\u0142onk\u00f3w NSDAP.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Kolejn\u0105 sprzeczno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra rzuca si\u0119 w oczy w odniesieniu do AfD i wschodnich Niemiec, jest pochodzenie polityk\u00f3w tej partii. Wielu z nich pochodzi z zachodnich Niemiec, tymczasem na wschodzie narzeka si\u0119, \u017ce czo\u0142owe stanowiska w polityce, mediach i gospodarce zajmuj\u0105 zachodni Niemcy. Jak wyja\u015bni\u0107 t\u0119 ambiwalencj\u0119? <\/strong><\/p>\n

Ci zachodnioniemieccy przedstawiciele AfD przymilaj\u0105 si\u0119 wschodnioniemieckim mentalno\u015bciom i staj\u0105 si\u0119 ich rzecznikami. Funkcja tego zabiegu jest inna, ale de facto<\/em> pasuje on do zarzutu, \u017ce im wa\u017cniejsze stanowisko, tym wi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce obsadz\u0105 je zachodni Niemcy. Najwyra\u017aniej ludzie na wschodzie ch\u0119tnie daj\u0105 sob\u0105 kierowa\u0107 z zewn\u0105trz. Wielu z tych dzia\u0142aczy ju\u017c w latach 90. pochodzi\u0142o ze \u015brodowisk, kt\u00f3re na zachodzie nie mog\u0142y odnie\u015b\u0107 sukcesu. Wsch\u00f3d sta\u0142 si\u0119 laboratorium do\u015bwiadczalnym dla nowych skrajnie prawicowych sieci, a wschodni Niemcy w pewnej mierze narz\u0119dziem w ich r\u0119kach. Tam to lepiej dzia\u0142a\u0142o, bo spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie by\u0142o mniej odporne.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Dlaczego spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie we wschodnich Niemczech jest tak s\u0142abe?\u00a0<\/strong><\/p>\n

Spo\u0142ecze\u0144stwu obywatelskiemu brakuje pieni\u0119dzy i ludzi. A ugruntowane partie, zw\u0142aszcza CDU w Saksonii i Turyngii, d\u0142ugo wierzy\u0142y, \u017ce b\u0119d\u0105 niepodzielnie kszta\u0142towa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107. By\u0142y kolosami na glinianych nogach. Dzi\u0119ki przej\u0119ciu blokowej CDU w 1990 roku CDU mia\u0142a nagle 130 tysi\u0119cy cz\u0142onk\u00f3w na wschodzie, a dzi\u015b zosta\u0142o ich 30 tysi\u0119cy. FDP mia\u0142a 70 tysi\u0119cy, dzi\u015b \u2013 6 tysi\u0119cy cz\u0142onk\u00f3w. Mimo sukces\u00f3w wyborczych zakorzenienie dawnych tzw. partii ludowych w gminach nigdy nie uda\u0142o si\u0119 tak jak na zachodzie, bo brakuje \u015brodowisk zwi\u0105zanych z partiami: kr\u0119g\u00f3w ko\u015bcielnych dla CDU i zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych dla SPD. Poza tym przywi\u0105zanie wyborc\u00f3w jest s\u0142abe, a wyborcy zmienni nie przechodz\u0105 do s\u0105siednich partii, lecz opuszczaj\u0105 ca\u0142e obozy ideologiczne. Wschodni Niemcy cz\u0119\u015bciej g\u0142osuj\u0105 te\u017c na osoby. Z silnym premierem landu mo\u017cna jeszcze ludzi zwi\u0105za\u0107. Teraz to wszystko opada jak suflet. CDU w Meklemburgii-Pomorzu Przednim, kt\u00f3ra mia\u0142a tam przej\u015bciowo ponad 30 procent, wylatuje z landtagu z wynikiem 4,8 procent.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Czy to by\u0142 b\u0142\u0105d, \u017ce ugruntowane partie pozostawi\u0142y to\u017csamo\u015b\u0107 wschodnioniemieck\u0105 najpierw PDS, a teraz AfD? <\/strong><\/p>\n

Socjolog Wolf Lepenies napisa\u0142, \u017ce na pocz\u0105tku lat 90. partie zdecydowa\u0142y si\u0119 przeciwko polityce mentalno\u015bci. Uwa\u017cam to za b\u0142\u0105d, cho\u0107 jest on zrozumia\u0142y: my\u015blano, \u017ce wzmacniaj\u0105c wschodni\u0105 socjokultur\u0119, przed\u0142u\u017cy si\u0119 jej \u017cywotno\u015b\u0107. Wierzono, \u017ce temat sam si\u0119 za\u0142atwi wraz z kolejnymi zmianami pokole\u0144. Dzi\u015b widzimy, \u017ce ten wymiar kulturowy ma siln\u0105 wag\u0119 w\u0142asn\u0105. Lepiej by by\u0142o, gdyby partie silniej w\u0142\u0105czy\u0142y go do swoich program\u00f3w.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Jakie b\u0142\u0119dy pope\u0142niono przy zjednoczeniu?\u00a0<\/strong><\/p>\n

To szeroki temat. Naiwne by\u0142o przekonanie, \u017ce na wschodzie wszystko musi si\u0119 zmieni\u0107, a na zachodzie nic nie mo\u017ce, i \u017ce wsch\u00f3d upodobni si\u0119 do zachodu. Lubi\u0119 m\u00f3wi\u0107 o ossyfikacji [w j. niem. jest to gra s\u0142\u00f3w: termin Ossifakation<\/em> zawiera s\u0142owo Ossi<\/em>, oznaczaj\u0105ce Niemca ze wschodu; przyp. red.], czyli kostnieniu: tworzeniu si\u0119 tkanki kostnej po z\u0142amaniu. Po historycznych p\u0119kni\u0119ciach co\u015b zostaje. Wschodnie Niemcy pod wzgl\u0119dem struktury spo\u0142ecznej, demografii, gospodarki i maj\u0105tku wci\u0105\u017c s\u0105 bardzo inne, a dynamiki prowadz\u0105cej do wyr\u00f3wnania nie wida\u0107. Nale\u017ca\u0142o wi\u0119cej inwestowa\u0107 w g\u0142owy ni\u017c w drogi i fasady dom\u00f3w. Nale\u017ca\u0142o te\u017c inaczej zorganizowa\u0107 transfer elit. W Polsce na przyk\u0142ad po odej\u015bciu dawnych elit pojawi\u0142o si\u0119 wielu m\u0142odych karierowicz\u00f3w, kt\u00f3rzy szybko zaj\u0119li wp\u0142ywowe stanowiska. We wschodnich Niemczech kluczowe pozycje w gospodarce, mediach, kulturze i polityce obj\u0119\u0142y dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ludzi z zachodu, g\u0142\u00f3wnie m\u0119\u017cczyzn. Spo\u0142ecze\u0144stwo bez w\u0142asnych elit jest podatne na populistyczn\u0105 krytyk\u0119 elit w og\u00f3le, na zasadzie: ci na g\u00f3rze, my tutaj na dole.<\/p>\n

\"Pi\u0119knie
Wyremontowane kamienice w Quedlinburgu, w Saksonii-Anhalt: \u201eNale\u017ca\u0142o wi\u0119cej inwestowa\u0107 w g\u0142owy ni\u017c w drogi i fasady dom\u00f3w\u201d. \u00a9 IStock \/ bbsferrari<\/figcaption><\/figure>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

A w przypadku transformacji gospodarczej?\u00a0<\/strong><\/p>\n

Druga wielka r\u00f3\u017cnica w por\u00f3wnaniu z Polsk\u0105 czy Czechami to prywatyzacja przez Urz\u0105d Powierniczy (Treuhandanstalt<\/em>). 95 procent sprywatyzowanego maj\u0105tku produkcyjnego trafi\u0142o do zachodnich Niemc\u00f3w i innych zagranicznych inwestor\u00f3w. Wschodni Niemcy zostali uczestnikami rynku, ale nie jego udzia\u0142owcami. Nie by\u0142o kapitalizmu kuponowego z szeroko dystrybuowanymi udzia\u0142ami. W ci\u0105gu czterech i p\u00f3\u0142 roku sprzedano ponad osiem tysi\u0119cy zak\u0142ad\u00f3w za niewielkie pieni\u0105dze, tylko nieliczne zmodernizowano, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 miejsc pracy przepad\u0142a. Wschodnie Niemcy to do dzi\u015b kraj ma\u0142ych ludzi. Dopiero teraz maj\u0105 pierwszego miliardera, tymczasem w Polsce i Czechach jest ich po jedena\u015bcie.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

W Polsce cz\u0119sto si\u0119 m\u00f3wi, \u017ce to g\u0142\u00f3wnie postkomuni\u015bci. <\/strong><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, dawne uk\u0142ady maj\u0105 znaczenie. Mimo to, Polska otrzyma\u0142a zaledwie u\u0142amek transfer\u00f3w, kt\u00f3re pop\u0142yn\u0119\u0142y do wschodnich Niemiec, a jest niezwykle dynamiczn\u0105 gospodark\u0105 ze wzrostem powy\u017cej trzech procent, szerok\u0105 kultur\u0105 przedsi\u0119biorczo\u015bci i du\u017c\u0105 inicjatyw\u0105 w\u0142asn\u0105 \u2013 tak\u017ce dlatego, \u017ce ludzie maj\u0105 dost\u0119p do kapita\u0142u. O czym\u015b takim wschodnie Niemcy mog\u0105 tylko marzy\u0107. \u017badna sp\u00f3\u0142ka z indeksu DAX nie ma tam siedziby g\u0142\u00f3wnej. S\u0105 o\u015brodki technologiczne ko\u0142o Drezna, Carl Zeiss w Jenie, cz\u0119\u015bci przemys\u0142u chemicznego, ale to za ma\u0142o na w\u0142asn\u0105 dynamik\u0119 wzrostu. Wschodnie Niemcy pozostaj\u0105 podwykonawcami.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Odnosi si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce w przypadku Polski i Czech brak \u201ebrata\u201d na zachodzie okaza\u0142 si\u0119 zalet\u0105. <\/strong><\/p>\n

Kr\u00f3tkoterminowo zjednoczenie przynios\u0142o ogromne korzy\u015bci, ale w d\u0142ugofalowej perspektywie tak\u017ce straty w sferze psychologii zbiorowej. J\u00fcrgen Habermas powiedzia\u0142, \u017ce wschodnim Niemcom \u2013 inaczej ni\u017c mieszka\u0144com Europy \u015arodkowej i Wschodniej \u2013 odebrano mo\u017cliwo\u015b\u0107 pope\u0142niania w\u0142asnych b\u0142\u0119d\u00f3w i uczenia si\u0119 na nich. To prawda. NRD uchodzi\u0142o za pa\u0144stwo sprawuj\u0105ce kuratel\u0119, a tak\u0105 relacj\u0119 \u201eopieku\u0144cz\u0105\u201d kontynuowano w procesie zjednoczenia. Rol\u0119 opiekuna przej\u0119li zachodni Niemcy. Wytwarza to sta\u0142e poczucie bycia niedostatecznie dobrym. W ten spos\u00f3b ekonomiczne korzy\u015bci zosta\u0142y zniwelowane przez zbiorowe straty psychologiczne.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"Ludzie
Pariser Platz nazajutrz po upadku muru: wielu Niemc\u00f3w wschodnich mia\u0142o b\u0142\u0119dne wyobra\u017cenia na temat Zachodu. \u00a9 IStock\/ Roland Blunck<\/figcaption><\/figure>\n

Czy wielu wschodnich Niemc\u00f3w w latach 1989\/90 nie mia\u0142o te\u017c b\u0142\u0119dnych wyobra\u017ce\u0144? Pochodz\u0105cy z NRD pisarz Ingo Schulze w swojej powie\u015bci pt. \u201eNeue Leben\u201d (2005; Nowe \u017cycia) poruszaj\u0105cej tematyk\u0119 prze\u0142omu pisa\u0142 o marzeniach o szklanych stacjach benzynowych i ogrzewanych ulicach. <\/strong><\/p>\n

W pewnym sensie, tak. Z telewizji dobrze znali Republik\u0119 Federaln\u0105, ale tylko fragmentarycznie. Marzenie odzwierciedla te elementy rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3re si\u0119 pragnie, jak osiedle domk\u00f3w szeregowych z wieczornych seriali. Trafi\u0142o si\u0119 jednak tak\u017ce do kebabowej Republiki Federalnej, naznaczonej migracj\u0105, niebezpiecznymi dzielnicami, bezrobociem i osiedlami z lud\u017ami z nizin spo\u0142ecznych.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Typowym tematem wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d jest stosunek obywateli do Rosji<\/a>. Wielu mieszka\u0144c\u00f3w NRD z rezerw\u0105 patrzy\u0142o na sowieckich \u017co\u0142nierzy i by\u0142o szcz\u0119\u015bliwych z powodu ich odej\u015bcia. Sk\u0105d bierze si\u0119 dzisiejsza prorosyjska postawa?\u00a0<\/strong><\/p>\n

Istnieje pewna idealizacja wielonarodowego pa\u0144stwa, jakim by\u0142 Zwi\u0105zek Radziecki. Pokojowe wycofanie 500 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy wraz z rodzinami mog\u0142o sprawi\u0107 wra\u017cenie, \u017ce to imperium wcale nie jest tak gro\u017ane. Wielu ludzi nie zauwa\u017cy\u0142o, jak bardzo zmieni\u0142a si\u0119 Rosja, zw\u0142aszcza pod rz\u0105dami Putina od pocz\u0105tku XXI wieku, jak silnie dzia\u0142aj\u0105 postsowieckie traumy i imperialne zap\u0119dy. Trzymaj\u0105 si\u0119 obrazu Rosji z wczesnych lat 90. Wschodnie Niemcy nie s\u0105 jednak wyj\u0105tkiem. Tak\u017ce w Czechach czy Bu\u0142garii spo\u0142ecze\u0144stwa s\u0105 podzielone w kwestii Rosji i poparcia dla Ukrainy.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Czego \u017cyczy\u0142by Pan sobie od zachodnich Niemc\u00f3w? <\/strong><\/p>\n

Nie wierz\u0119 w to, \u017ce wszyscy zachodni Niemcy powinni teraz pojecha\u0107 na wsch\u00f3d, odby\u0107 terapi\u0119 rozmow\u0105 i wtedy wszystko b\u0119dzie dobrze. Na zachodzie istnieje obecnie tendencja, kt\u00f3r\u0105 okre\u015bla si\u0119 mianem \u201eCritical Westdeutschness\u201d [Critical Westness<\/em>, t\u0142um. \u201ekrytyczna zachodnioniemiecko\u015b\u0107\u201d,<\/em> to poj\u0119cie z zakresu socjologii i publicystyki politycznej w Niemczech, kt\u00f3re oznacza postaw\u0119 krytycznego analizowania i kwestionowania zachodnioniemieckiej perspektywy jako jedynej \u201enormy\u201d dla ca\u0142ego kraju; przyp. red.]: nie podchodzi\u0107 do wschodnich Niemc\u00f3w paternalistycznie, nie krytykowa\u0107 ich zbyt mocno ze strachu przed reakcjami \u201ena z\u0142o\u015b\u0107\u201d. Uwa\u017cam, \u017ce potrzebujemy zachodnioniemieckich stanowisk, a tak\u017ce ostrej krytyki zjawisk politycznych, ale bez uog\u00f3lnie\u0144 i krytyki zbiorowej. Trzeba uzna\u0107, \u017ce wschodnie Niemcy s\u0105 g\u0142\u0119boko podzielone, ze s\u0142abym centrum i silnymi skrajno\u015bciami. S\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne wschodnie Niemcy, zale\u017cnie od pokolenia, regionu i orientacji politycznej. Wsch\u00f3d istnieje tylko w liczbie mnogiej. Kto to zaakceptuje, jest ju\u017c o krok dalej.<\/p>\n

\"Mapa
Czy zjednoczenie si\u0119 uda\u0142o? \u00a9 Piotr Mordel<\/figcaption><\/figure>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Jakie s\u0105 Pana osobiste do\u015bwiadczenia? Czy jako wschodnioniemiecki profesor postrzega si\u0119 Pan jako wyj\u0105tek?\u00a0<\/strong><\/p>\n

Tak, jestem wyj\u0105tkiem. Tak\u017ce moja widoczno\u015b\u0107 ma zwi\u0105zek z tym, \u017ce jestem wschodnim Niemcem i jednym z niewielu, kt\u00f3rzy publicznie o tym m\u00f3wi\u0105. Jeste\u015bmy garstk\u0105 ludzi, kt\u00f3rzy znaj\u0105 si\u0119 i ceni\u0105, cho\u0107 mamy r\u00f3\u017cne stanowiska. Prosz\u0119 spojrze\u0107 na sk\u0142ad Uniwersytetu Humboldt\u00f3w. W\u015br\u00f3d profesor\u00f3w by\u0142oby mo\u017ce trzy procent wschodnich Niemc\u00f3w, w sekretariatach i dzia\u0142ach technicznych oko\u0142o 70 procent. A oko\u0142o 70 procent os\u00f3b sprz\u0105taj\u0105cych to imigranci. Tak wygl\u0105da hierarchia Uniwersytetu Humboldt\u00f3w.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Czy musia\u0142 Pan ukrywa\u0107 swoje pochodzenie, by zrobi\u0107 karier\u0119 akademick\u0105? <\/strong><\/p>\n

Nie. Istniej\u0105 r\u00f3\u017cne struktury i r\u00f3\u017cne szanse czy okazje. Kto pochodzi z domu rodzinnego z wykszta\u0142ceniem wy\u017cszym, ten ma wyra\u017anie lepsze szanse. We wschodnich Niemczech m\u00f3wi si\u0119 o \u201epokoleniu ludzi pozbawionych rad\u201d. Ludzie tacy jak ja, kt\u00f3rzy w latach 90. mieli po dwadzie\u015bcia kilka lat, nie mogli liczy\u0107 na wiele wsparcia ze strony rodzic\u00f3w przy wchodzeniu do systemu, bo ci go po prostu nie znali. Liczy\u0142y si\u0119 okazje i protektorzy, a wok\u00f3\u0142 nich powstawa\u0142y sieci kontakt\u00f3w. Ja nie widz\u0119, \u017ceby wschodni Niemiec jako taki by\u0142 dyskryminowany, ale mo\u017ce w pojedynczych przypadkach si\u0119 to zdarza. Nie da si\u0119 tego por\u00f3wna\u0107 z rasizmem.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Czy zjednoczenie jest sukcesem?\u00a0<\/strong><\/p>\n

Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c i z perspektywy historycznej: tak. Trzeba u\u015bwiadomi\u0107 sobie skal\u0119 tego procesu: nie po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 po prostu dwa kraje rozdzielone granic\u0105, lecz dwa systemy spo\u0142eczne, wrogie, antypodyczne spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re pokojowo zla\u0142y si\u0119 w jedno. Nie powinno dziwi\u0107, \u017ce dochodzi przy tym do tar\u0107 i p\u00f3\u017anych reakcji odrzucenia. Nie umniejsza to jednak osi\u0105gni\u0119cia, jakim jest jedno\u015b\u0107 Niemiec.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.\u00a0<\/strong>\u00a0<\/em><\/p>\n

Ze Steffenem Mauem rozmawia\u0142 Thomas Dudek. <\/em>\u00a0<\/em><\/p>\n

Steffen Mau<\/em><\/strong> urodzi\u0142 si\u0119 w 1968 r. w Rostocku. Dzie\u0144 upadku muru berli\u0144skiego prze\u017cy\u0142 jako \u017co\u0142nierz NVA, armii NRD. Po zjednoczeniu Niemiec studiowa\u0142 socjologi\u0119 i politologi\u0119 na Wolnym Uniwersytecie w Berlinie. <\/em>Jego ksi\u0105\u017cka \u201eL\u00fctten Klein. Leben in der Transformationsgesellschaft\u201d (L\u00fctten Klein. \u017bycie w spo\u0142ecze\u0144stwie transformacji) z 2019 r. sta\u0142a si\u0119 bestsellerem. <\/em>Kolejne, szeroko komentowane prace o jedno\u015bci Niemiec to \u201eTriggerpunkte\u201d (Punkty zapalne) z 2023 r. oraz \u201eUngleich vereint. Warum der Osten anders bleibt\u201d (Zjednoczeni nier\u00f3wno. Dlaczego wsch\u00f3d pozostaje inny) z 2024 r. Mau jest profesorem makrosocjologii na Uniwersytecie Humboldt\u00f3w w Berlinie, a od pa\u017adziernika 2025 r. dyrektorem dzia\u0142u \u201eNier\u00f3wno\u015b\u0107, Transformacja i Konflikt\u201d w Instytucie im. Maxa Plancka Bada\u0144 nad Polityk\u0105 i Spo\u0142ecze\u0144stwem (Max-Planck-Institut f\u00fcr Politik- und Sozialwissenschaft). W 2021 r. otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Leibniza, najwy\u017cej dotowane wyr\u00f3\u017cnienie naukowe w Niemczech. <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W wielu sklepach sprzedawane s\u0105 zupy w puszkach z NVA (Nationale Volksarmee, si\u0142y zbrojne NRD) i koszulki z napisami w stylu \u201eZ urodzenia Ossi i z tego dumny\u201d. Do tego dochodz\u0105 ostatnie debaty wok\u00f3\u0142 wybor\u00f3w do parlament\u00f3w krajowych w Saksonii-Anhalt i Meklemburgii-Pomorzu Przednim. Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce w 36. roku jedno\u015bci Niemiec rodzi si\u0119 nowy […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3672,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[61,70],"tags":[464],"themen":[],"ppma_author":[447],"class_list":["post-3666","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polska-i-niemcy","category-top-thema","tag-zjednoczenie-niemiec"],"featured_image_src":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/imago0420091742h-Steffen-Mau-ist-Soziologe-1024x682.jpg","blog_images":{"medium":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/imago0420091742h-Steffen-Mau-ist-Soziologe-300x200.jpg","large":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/imago0420091742h-Steffen-Mau-ist-Soziologe-1024x682.jpg"},"acf":[],"ams_acf":[{"key":"video_link","label":"Video Link","value":""},{"key":"teaser","label":"Zajawka","value":"36 lat po zjednoczeniu Niemiec: Rozmowa z renomowanym socjologiem Steffenem Mauem o wschodnioniemieckich to\u017csamo\u015bciach, strategii AfD, b\u0142\u0119dach zjednoczenia i o tym, dlaczego Polska poradzi\u0142a sobie z transformacj\u0105 inaczej. "}],"yoast_head":"\nNowy konflikt wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d? \u201eWsch\u00f3d istnieje tylko w liczbie mnogiej\u201d | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"36 lat po zjednoczeniu Niemiec: socjolog Steffen Mau o wschodnioniemieckich to\u017csamo\u015bciach, strategii AfD na wschodzie, o b\u0142\u0119dach zjednoczenia i odmiennej drodze Polski.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Nowy konflikt wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d? \u201eWsch\u00f3d istnieje tylko w liczbie mnogiej\u201d | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"36 lat po zjednoczeniu Niemiec: socjolog Steffen Mau o wschodnioniemieckich to\u017csamo\u015bciach, strategii AfD na wschodzie, o b\u0142\u0119dach zjednoczenia i odmiennej drodze Polski.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/people\/Dialog-Deutsch-Polnisches-Magazin\/100067489932059\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-01T18:49:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-02T05:16:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/imago0420091742h-Steffen-Mau-ist-Soziologe.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1706\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Thomas Dudek\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Wojciech Szyma\u0144ski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"17 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/01\\\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/01\\\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Wojciech Szyma\u0144ski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8dbdb3c397ee81c79f2fb6d10911a5ad\"},\"headline\":\"Nowy konflikt wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d? \u201eWsch\u00f3d istnieje tylko w liczbie mnogiej\u201d\",\"datePublished\":\"2026-10-01T18:49:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-02T05:16:36+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/01\\\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\\\/\"},\"wordCount\":3448,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/01\\\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/imago0420091742h-Steffen-Mau-ist-Soziologe.jpg\",\"keywords\":[\"Zjednoczenie Niemiec\"],\"articleSection\":[\"Polska i Niemcy\",\"Top Thema\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/01\\\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/01\\\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/01\\\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\\\/\",\"name\":\"Nowy konflikt wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d? \u201eWsch\u00f3d istnieje tylko w liczbie mnogiej\u201d | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/01\\\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/01\\\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/imago0420091742h-Steffen-Mau-ist-Soziologe.jpg\",\"datePublished\":\"2026-10-01T18:49:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-02T05:16:36+00:00\",\"description\":\"36 lat po zjednoczeniu Niemiec: socjolog Steffen Mau o wschodnioniemieckich to\u017csamo\u015bciach, strategii AfD na wschodzie, o b\u0142\u0119dach zjednoczenia i odmiennej drodze Polski.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/01\\\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/01\\\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/01\\\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/imago0420091742h-Steffen-Mau-ist-Soziologe.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/imago0420091742h-Steffen-Mau-ist-Soziologe.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1706,\"caption\":\"Prof. Dr. Steffen Mau, Soziologe fuer Makrosoziologie am Institut fuer Sozialwissenschaften der Humboldt-Universitaet zu Berlin, HU. Berlin, 26.02.2024. Berlin Deutschland *** Prof Dr Steffen Mau, Sociologist for Macrosociology at the Institute for Social Sciences of the Humboldt University of Berlin, HU Berlin, 26 02 2024 Berlin Germany Copyright: xThomasxImoxphotothek.dex\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/01\\\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Nowy konflikt wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d? \u201eWsch\u00f3d istnieje tylko w liczbie mnogiej\u201d\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/\",\"name\":\"Dialogonline.net\",\"description\":\"DIALOG online ist eine kostenlose Plattform f\u00fcr deutsch-polnischen Austausch, Politik & Kultur. Die digitale Fortsetzung des Magazins DIALOG.\u00a0\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Polen & Deutschland Magazin\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#organization\",\"name\":\"Dialogonline.net\",\"alternateName\":\"Polen & Deutschland Magazin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/Logo-ERweitert_zweisprachig_polnisch_Web.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/Logo-ERweitert_zweisprachig_polnisch_Web.png\",\"width\":2560,\"height\":831,\"caption\":\"Dialogonline.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/people\\\/Dialog-Deutsch-Polnisches-Magazin\\\/100067489932059\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/dialog.online.de.pl?igsh=MTIxbm9pdzk2Nml1dw==&utm_source=qr\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8dbdb3c397ee81c79f2fb6d10911a5ad\",\"name\":\"Wojciech Szyma\u0144ski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g05fb4a6885d914334f4763830807aacd\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Wojciech Szyma\u0144ski\"},\"description\":\"Journalist mit Schwerpunkt auf deutsch-polnischen Themen. Ehemaliger Redakteur und Berlin-Korrespondent der polnischen Redaktion der Deutschen Welle sowie Deutschland-Korrespondent des Polnischen Rundfunks. Seit Mai 2026 Chefredakteur von DIALOG online. Profil auf LinkedIn Profil auf Facebook\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/author\\\/w-szymanski\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Nowy konflikt wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d? \u201eWsch\u00f3d istnieje tylko w liczbie mnogiej\u201d | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin","description":"36 lat po zjednoczeniu Niemiec: socjolog Steffen Mau o wschodnioniemieckich to\u017csamo\u015bciach, strategii AfD na wschodzie, o b\u0142\u0119dach zjednoczenia i odmiennej drodze Polski.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Nowy konflikt wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d? \u201eWsch\u00f3d istnieje tylko w liczbie mnogiej\u201d | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin","og_description":"36 lat po zjednoczeniu Niemiec: socjolog Steffen Mau o wschodnioniemieckich to\u017csamo\u015bciach, strategii AfD na wschodzie, o b\u0142\u0119dach zjednoczenia i odmiennej drodze Polski.","og_url":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/","og_site_name":"DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/people\/Dialog-Deutsch-Polnisches-Magazin\/100067489932059\/","article_published_time":"2026-10-01T18:49:00+00:00","article_modified_time":"2026-10-02T05:16:36+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1706,"url":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/imago0420091742h-Steffen-Mau-ist-Soziologe.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Thomas Dudek","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Wojciech Szyma\u0144ski","Szacowany czas czytania":"17 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/"},"author":{"name":"Wojciech Szyma\u0144ski","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#\/schema\/person\/8dbdb3c397ee81c79f2fb6d10911a5ad"},"headline":"Nowy konflikt wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d? \u201eWsch\u00f3d istnieje tylko w liczbie mnogiej\u201d","datePublished":"2026-10-01T18:49:00+00:00","dateModified":"2026-10-02T05:16:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/"},"wordCount":3448,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/imago0420091742h-Steffen-Mau-ist-Soziologe.jpg","keywords":["Zjednoczenie Niemiec"],"articleSection":["Polska i Niemcy","Top Thema"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/","url":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/","name":"Nowy konflikt wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d? \u201eWsch\u00f3d istnieje tylko w liczbie mnogiej\u201d | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/imago0420091742h-Steffen-Mau-ist-Soziologe.jpg","datePublished":"2026-10-01T18:49:00+00:00","dateModified":"2026-10-02T05:16:36+00:00","description":"36 lat po zjednoczeniu Niemiec: socjolog Steffen Mau o wschodnioniemieckich to\u017csamo\u015bciach, strategii AfD na wschodzie, o b\u0142\u0119dach zjednoczenia i odmiennej drodze Polski.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/#primaryimage","url":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/imago0420091742h-Steffen-Mau-ist-Soziologe.jpg","contentUrl":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/imago0420091742h-Steffen-Mau-ist-Soziologe.jpg","width":2560,"height":1706,"caption":"Prof. Dr. Steffen Mau, Soziologe fuer Makrosoziologie am Institut fuer Sozialwissenschaften der Humboldt-Universitaet zu Berlin, HU. Berlin, 26.02.2024. Berlin Deutschland *** Prof Dr Steffen Mau, Sociologist for Macrosociology at the Institute for Social Sciences of the Humboldt University of Berlin, HU Berlin, 26 02 2024 Berlin Germany Copyright: xThomasxImoxphotothek.dex"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/01\/nowy-konflikt-wschod-zachod-wschod-istnieje-tylko-w-liczbie-mnogiej\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Nowy konflikt wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d? \u201eWsch\u00f3d istnieje tylko w liczbie mnogiej\u201d"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#website","url":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/","name":"Dialogonline.net","description":"DIALOG online ist eine kostenlose Plattform f\u00fcr deutsch-polnischen Austausch, Politik & Kultur. Die digitale Fortsetzung des Magazins DIALOG.\u00a0","publisher":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#organization"},"alternateName":"Polen & Deutschland Magazin","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#organization","name":"Dialogonline.net","alternateName":"Polen & Deutschland Magazin","url":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Logo-ERweitert_zweisprachig_polnisch_Web.png","contentUrl":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Logo-ERweitert_zweisprachig_polnisch_Web.png","width":2560,"height":831,"caption":"Dialogonline.net"},"image":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/people\/Dialog-Deutsch-Polnisches-Magazin\/100067489932059\/","https:\/\/www.instagram.com\/dialog.online.de.pl?igsh=MTIxbm9pdzk2Nml1dw==&utm_source=qr"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#\/schema\/person\/8dbdb3c397ee81c79f2fb6d10911a5ad","name":"Wojciech Szyma\u0144ski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g05fb4a6885d914334f4763830807aacd","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g","caption":"Wojciech Szyma\u0144ski"},"description":"Journalist mit Schwerpunkt auf deutsch-polnischen Themen. Ehemaliger Redakteur und Berlin-Korrespondent der polnischen Redaktion der Deutschen Welle sowie Deutschland-Korrespondent des Polnischen Rundfunks. Seit Mai 2026 Chefredakteur von DIALOG online. Profil auf LinkedIn Profil auf Facebook","url":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/author\/w-szymanski\/"}]}},"authors":[{"term_id":447,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"thomas-dudek","display_name":"Thomas Dudek","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/335b4954d9a30db4d98161f4c99d3b5e43261f241c30d0f8da7773220877d37a?s=96&d=mm&r=g","author_category":"1","first_name":"Thomas","last_name":"Dudek","user_url":"","job_title":"","description":"Jest dziennikarzem specjalizuj\u0105cym si\u0119 w Europie Wschodniej i \u015arodkowo-Wschodniej. Publikowa\u0142 m.in. w \u201eSpieglu\u201d, \u201e<a href=\"https:\/\/www.cicero.de\/autoren\/thomas-dudek\">Cicero<\/a>\u201d, ntv.de i ZDFheute. Od wrze\u015bnia 2026 roku jest redaktorem DIALOG online."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3666","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3666"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3666\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3684,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3666\/revisions\/3684"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3672"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3666"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3666"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3666"},{"taxonomy":"themen","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/themen?post=3666"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3666"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}