{"id":4148,"date":"2026-10-30T16:03:22","date_gmt":"2026-10-30T15:03:22","guid":{"rendered":"https:\/\/dialogonline.net\/?p=4148"},"modified":"2026-10-30T16:08:43","modified_gmt":"2026-10-30T15:08:43","slug":"cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/","title":{"rendered":"Cudze groby. Kogo obchodz\u0105 dawne cmentarze niemieckie w Polsce?"},"content":{"rendered":"

W\u0105w\u00f3z w tym miejscu jest g\u0119sto zaro\u015bni\u0119ty. Przedzieraj\u0105ca si\u0119 nim kobieta schyla g\u0142ow\u0119 i delikatnie odsuwa na boki ciemnozielone li\u015bcie. W ko\u0144cu staje na polanie przed ruinami grobowca. Wci\u0105\u017c wida\u0107 zarys budowli i kilka kolumn oplecionych bluszczem. Zapomniane miejsce na starym niemieckim cmentarzu. Ingrid Schnabel-Mumme w\u0142a\u015bnie je odnalaz\u0142a.<\/p>\n

Bystrzyca to niewielka wie\u015b w Dolinie Bobru na Dolnym \u015al\u0105sku \u2013 malowniczym parku krajobrazowym u podn\u00f3\u017ca Karkonoszy. To w\u0142a\u015bnie z Wiesenthal, jak dawniej nazywa\u0142a si\u0119 Bystrzyca, pochodzi\u0142a jej rodzina. I to w zasadzie wszystko, co Ingrid Schnabel-Mumme wiedzia\u0142a, udaj\u0105c si\u0119 po raz pierwszy w to miejsce.<\/p>\n

\"Portret
Podczas podr\u00f3\u017cy na Dolny \u015al\u0105sk w 2015 roku Ingrid Schnabel-Mumme przypadkiem odkry\u0142a gr\u00f3b przodk\u00f3w \u00a9 Marta Thor<\/figcaption><\/figure>\n

Kiedy w 2015 roku dentystka z Salzgitter wyrusza \u015bladami przodk\u00f3w, nie przypuszcza, \u017ce dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej ma\u0142y cmentarz na Dolnym \u015al\u0105sku<\/a> stanie si\u0119 spraw\u0105 najbli\u017csz\u0105 jej sercu. Mimo bariery j\u0119zykowej 68-letnia dzi\u015b kobieta skontaktowa\u0142a si\u0119 z burmistrzem oraz z duchownym z s\u0105siedniej miejscowo\u015bci, kt\u00f3ry przechowywa\u0142 jeszcze stare ksi\u0119gi parafialne.<\/p>\n

Zaro\u015bni\u0119ty i zaniedbany<\/h2>\n

Duchowny si\u0119 nie odezwa\u0142. A w maj\u0105tku, kt\u00f3ry kiedy\u015b nale\u017ca\u0142 do jej rodziny, obecni mieszka\u0144cy nic nie wiedzieli o ludziach, kt\u00f3rzy \u017cyli tam przed wojn\u0105. Albo nie chcieli wiedzie\u0107. Rozczarowana Schnabel-Mumme postanowi\u0142a odwiedzi\u0107 przynajmniej stary cmentarz. Czy znajdzie tam \u015blady przodk\u00f3w?<\/p>\n

Jak przyznaje, nie robi\u0142a sobie wielkich nadziei. Zamiast zadbanego wiejskiego cmentarza zasta\u0142a ca\u0142kowicie zaro\u015bni\u0119ty teren. Tu i \u00f3wdzie poniewiera\u0142o si\u0119 kilka starych nagrobk\u00f3w. Zupe\u0142nie przypadkiem jej szwagierka zauwa\u017cy\u0142a na rozbitym kamieniu nazwisko: Schnabel. Dzi\u015b Schnabel-Mumme wie, \u017ce \u201eFrau Anna Maria Hauptmann, geborene Schnabel\u201d, czyli Anna Maria Hauptmann z domu Schnabel, by\u0142a siostr\u0105 jej praprapradziadka. Wie te\u017c, jak \u017cy\u0142a \u2013 bo historia jej \u017cycia zosta\u0142a wykuta w kamieniu. \u00a0\u201eCzego\u015b tak kunsztownego dzi\u015b ju\u017c si\u0119 nie robi\u201d \u2013 m\u00f3wi zachwycona.<\/p>\n

\"Poniemiecki
\u201ePami\u0119ta\u0107 o zmar\u0142ych wroga?\u201d Po wojnie wiele poniemieckich cmentarzy w Polsce zosta\u0142o zniszczonych lub popad\u0142o w ruin\u0119 \u00a9 Marta Thor<\/figcaption><\/figure>\n

Odkrycie cmentarza by\u0142o dla niej sygna\u0142em do dzia\u0142ania. A Ingrid Schnabel-Mumme nie nale\u017cy do kobiet, kt\u00f3re trac\u0105 czas. Zaledwie dwa lata p\u00f3\u017aniej zn\u00f3w tu jest. Uzbrojona w narz\u0119dzia ogrodnicze, szpadle i garstk\u0119 wolontariuszy chce na nowo uporz\u0105dkowa\u0107 stary cmentarz. To, \u017ce mia\u0142by pozosta\u0107 w tak op\u0142akanym stanie, jest dla niej nie do pomy\u015blenia. Przecie\u017c spoczywa tu jej rodzina.<\/p>\n

Nieufno\u015b\u0107 polskich mieszka\u0144c\u00f3w<\/h2>\n

Niski pomruk agregatu pr\u0105dotw\u00f3rczego rywalizuje z przenikliwym wyciem pi\u0142y \u0142a\u0144cuchowej. Gdy na chwil\u0119 zapada cisza, s\u0142ycha\u0107 stukanie metalu o kamie\u0144. To kamieniarz pr\u00f3buje z\u0142o\u017cy\u0107 rozrzucone jak puzzle fragmenty starych nagrobk\u00f3w. W t\u0119 deszczow\u0105 sobot\u0119 latem 2024 roku na cmentarzu w Bystrzycy panuje o\u017cywiony ruch. Niemcy zn\u00f3w przyjechali, by zatroszczy\u0107 si\u0119 o groby swoich przodk\u00f3w.<\/p>\n

Schnabel-Mumme wybudza z wieloletniego letargu tak\u017ce drugi cmentarz. Miejscowi przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 Niemce podejrzliwie. Dwa razy w roku przyje\u017cd\u017ca z Salzgitter z grup\u0105 od czterech do o\u015bmiu wolontariuszy, by porz\u0105dkowa\u0107 cmentarze. Kiedy pewnego razu do pomocy zg\u0142osili si\u0119 m\u0142odzi Polacy w wieku od 20 do 30 lat, praca naprawd\u0119 nabra\u0142a rozp\u0119du \u2013 wspomina. Spo\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w jej dzia\u0142alno\u015bci\u0105 interesuje si\u0119 jednak niewielu.<\/p>\n

\"Kilka
Stowarzyszenia, inicjatywy i osoby prywatne z Polski i Niemiec wydobywaj\u0105 z zapomnienia dawne niemieckie cmentarze w Polsce \u00a9 Marta Thor<\/figcaption><\/figure>\n

Ale powoli co\u015b si\u0119 zmienia. Podczas ostatniej wizyty Schnabel-Mumme znalaz\u0142a przed bram\u0105 cmentarza stary niemiecki nagrobek. Przywi\u00f3z\u0142 go traktorem jeden z rolnik\u00f3w. Wie\u015b\u0107, \u017ce stare niemieckie nagrobki to nie zwyk\u0142y gruz, rozesz\u0142a si\u0119 poza granice wsi. Teraz trafiaj\u0105 w troskliwe r\u0119ce dentystki z Dolnej Saksonii.<\/p>\n

Zmarli wroga<\/h2>\n

Wed\u0142ug szacunk\u00f3w polskiego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 2015 roku na terenie dzisiejszej Polski ma si\u0119 znajdowa\u0107 ok. 9 tys. takich dawnych cmentarzy ewangelickich, w wi\u0119kszo\u015bci niemieckich. Tylko nieliczne z nich s\u0105 obj\u0119te ochron\u0105 konserwatorsk\u0105. Wszystkie pozosta\u0142e zosta\u0142y zniszczone, oddane we w\u0142adanie przyrody i stopniowo zapomniane. W powojennej Polsce brakowa\u0142o przestrzeni na pami\u0119\u0107 o niemieckich zmar\u0142ych. W\u0142adze PRL robi\u0142y wszystko, by zatrze\u0107 \u015blady\u00a0 dawnych niemieckich mieszka\u0144cach tzw. Ziem Odzyskanych<\/a>. Poza tym ludzie byli straumatyzowani wojn\u0105, musieli budowa\u0107 \u017cycie od nowa. Pami\u0119ta\u0107 o zmar\u0142ych wroga? Dla wielu Polak\u00f3w by\u0142o to nie do pomy\u015blenia.<\/p>\n

Z biegiem lat co\u015b jednak najwyra\u017aniej si\u0119 zmieni\u0142o. Na Dolnym \u015al\u0105sku ponad 40 stowarzysze\u0144, inicjatyw i os\u00f3b prywatnych z Niemiec i regionu wydobywa z zapomnienia dawne niemieckie cmentarze. Literaturoznawca Alan Weiss sam stworzy\u0142 podobny projekt we Wroc\u0142awiu. Obserwuje, \u017ce m\u0142odsze pokolenie podchodzi do niemieckiej przesz\u0142o\u015bci<\/a> miasta bez resentyment\u00f3w. Wr\u0119cz przeciwnie: jest jej ciekawe i interesuje si\u0119 histori\u0105.<\/p>\n

\"Portret
W 2022 roku Marek Sztark zapocz\u0105tkowa\u0142 inicjatyw\u0119 \u201eOpiekunowie (nie)pami\u0119ci\u201d \u00a9 Marta Thor<\/figcaption><\/figure>\n

W 2022 roku O\u015brodek Kultury i Sztuki we Wroc\u0142awiu (OKiS) wsp\u00f3lnie z Niemiecko-Polsk\u0105 Fundacj\u0105 Ochrony Zabytk\u00f3w Kultury (DPS) powo\u0142a\u0142 do \u017cycia projekt \u201eOpiekunowie (Nie)Pami\u0119ci\u201d. W gruncie rzeczy to jednak raczej \u201eopiekunowie pami\u0119ci\u201d \u2013 wyja\u015bnia mened\u017cer kultury Marek Sztark, kt\u00f3ry zainicjowa\u0142 projekt w OKiS i przez dwa lata nad nim czuwa\u0142. Spotkania mia\u0142y pozwoli\u0107 dzia\u0142aczom pozna\u0107 si\u0119 nawzajem, zaprezentowa\u0107 swoje projekty, rozmawia\u0107 o problemach i sposobach ich rozwi\u0105zania oraz wymienia\u0107 si\u0119 do\u015bwiadczeniami. \u201eWiele z tych starych niemieckich cmentarzy, kompletnie zapomnianych, kryje si\u0119 we wsiach albo w parkach pod mchem, ro\u015blinno\u015bci\u0105 i ziemi\u0105. Ale teraz s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy chc\u0105 okaza\u0107 tym miejscom szacunek i przywr\u00f3ci\u0107 im godno\u015b\u0107\u201d \u2013 podkre\u015bla Sztark.<\/p>\n

Zainteresowanie niemieck\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105<\/h2>\n

Gdzieniegdzie kupowane s\u0105 nawet ca\u0142e cmentarze. Tak jak w Gostkowie (dawniej Giesmannsdorf), gdzie w 2016 roku Halina Bryk i jej c\u00f3rka Angelica Babula za\u0142o\u017cy\u0142y fundacj\u0119 i odnowi\u0142y ca\u0142kowicie zdzicza\u0142y, licz\u0105cy p\u00f3\u0142 hektara stary cmentarz ewangelicki. Dzi\u015b to zadbany ogr\u00f3d, romantycznie otoczony dzikimi kwiatami, zabytkowymi nagrobkami i murami z naturalnego kamienia, a zarazem centralne miejsce spotka\u0144 mieszka\u0144c\u00f3w wsi.<\/p>\n

Na nielegalnym wysypisku w samym \u015brodku Wroc\u0142awia pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 takiego romantyzmu. To miejsce zapomnienia: p\u00f3\u0142 las, p\u00f3\u0142 \u015bmietnisko. Alan Weiss z konieczno\u015bci depcze tu godno\u015b\u0107 zmar\u0142ych. St\u0105pa bowiem po kamiennych p\u0142ytach nagrobnych z d\u017awi\u0119cznymi niemieckimi nazwiskami, takimi jak Walter Rosner czy Max Koschi. Mi\u0119dzy krzewami, drzewami i gruzem le\u017c\u0105 porozrzucane fragmenty wykutych w kamieniu krzy\u017cy i rozbitych anio\u0142\u00f3w. Czy kiedykolwiek trafi\u0105 w godne miejsce? \u2013 zastanawia si\u0119 Alan Weiss.<\/p>\n

\"Portret
Podczas spaceru z psem Alan Weiss przypadkiem odkry\u0142 stary niemiecki nagrobek. Od tego czasu anga\u017cuje si\u0119 w ratowanie takich nagrobk\u00f3w \u00a9 Marta Thor<\/figcaption><\/figure>\n

Przez lata bezmy\u015blnie wyrzucano tu pozosta\u0142o\u015bci dawnych niemieckich cmentarzy. Cz\u0119\u015b\u0107 pochodzi z park\u00f3w, inne z ewangelickich nekropolii, kt\u00f3re musia\u0142y ust\u0105pi\u0107 miejsca nowym, polskim mieszka\u0144com miasta. \u201eNagrobki wprawdzie usuni\u0119to, ale wielu zmar\u0142ych wci\u0105\u017c tam spoczywa. Nigdy ich nie ekshumowano\u201d \u2013 m\u00f3wi Weiss.<\/p>\n

Historie zmar\u0142ych<\/h2>\n

Mniej wi\u0119cej osiem lat temu 45-letni dzi\u015b Weiss, wyprowadzaj\u0105c psa w parku, zupe\u0142nie przypadkiem natkn\u0105\u0142 si\u0119 na star\u0105 p\u0142yt\u0119 nagrobn\u0105. Zaciekawiony przeczyta\u0142 inskrypcje. By\u0142y po niemiecku. Z czasem znajdowa\u0142 coraz wi\u0119cej takich kamieni. W ko\u0144cu zacz\u0105\u0142 zg\u0142\u0119bia\u0107 temat. Kim byli ci ludzie, dawni mieszka\u0144cy miasta? Gdzie mieszkali? Jak umarli? I tak narodzi\u0142a si\u0119 my\u015bl: chce odda\u0107 tym ludziom ich histori\u0119 i to\u017csamo\u015b\u0107.<\/p>\n

W 2021 roku za\u0142o\u017cy\u0142 projekt \u201eSpod ziemi patrzy Breslau\u201d<\/a>, kt\u00f3ry na Instagramie i Facebooku opowiada historie tych ludzi. \u201eIm wi\u0119cej szuka\u0142em i dowiadywa\u0142em si\u0119 o ludziach, kt\u00f3rzy tu \u017cyli, tym bardziej wielowarstwowe stawa\u0142o si\u0119 dla mnie to miasto\u201d \u2013 zauwa\u017ca Alan Weiss.<\/p>\n

Ten pasjonat historii dzia\u0142a jednocze\u015bnie w kilku miejscach stolicy Dolnego \u015al\u0105ska. Stare nagrobki mo\u017cna tu bowiem znale\u017a\u0107 wsz\u0119dzie: przy torach tramwajowych, jako umocnienia brzeg\u00f3w staw\u00f3w czy mur\u00f3w w parkach, na dawnych cmentarzach i wysypiskach. Na niewielkim cmentarzu katolickiej parafii Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej pi\u0119trz\u0105 si\u0119 na przyk\u0142ad setki stel i fragment\u00f3w starych niemieckich nagrobk\u00f3w. W latach 70. koparki po prostu zepchn\u0119\u0142y je na bok i zakopa\u0142y w ziemi. Albo, jak ujmuje to Weiss: \u201eMia\u0142y znikn\u0105\u0107 razem z pami\u0119ci\u0105 o tych ludziach\u201d.<\/p>\n

Ale Weiss zainterweniowa\u0142 i zdo\u0142a\u0142 uzbiera\u0107 z dotacji 100 tys. z\u0142otych (ok. 25 tys. euro), by kamienie posortowa\u0107, z\u0142o\u017cy\u0107 jak puzzle i ponownie ustawi\u0107. By\u0142o to w 2024 roku. Dzi\u015b 32 nagrobki stoj\u0105 razem, ustawione w p\u00f3\u0142kolu. To nie pierwsze lapidarium, kt\u00f3re zainicjowa\u0142. Jeszcze jedno znajduje si\u0119 w parku na Tarnogaju.<\/p>\n

Cmentarze jako wsp\u00f3lne dziedzictwo<\/h2>\n

Gdy przychodzi do ustawionych tam nagrobk\u00f3w, to tak, jakby odwiedza\u0142 starych znajomych. Zna ka\u017cde nazwisko, ka\u017cdy \u017cyciorys dawnych mieszka\u0144c\u00f3w. Weiss ch\u0119tnie zrobi\u0142by znacznie wi\u0119cej, na przyk\u0142ad przeni\u00f3s\u0142 kamienie z wysypiska w godniejsze miejsce. \u201eAle brakuje na to czasu, a przede wszystkim pieni\u0119dzy\u201d \u2013 m\u00f3wi.<\/p>\n

Mimo to udaje mu si\u0119 nie tylko przekonywa\u0107 innych do pomocy. Sam te\u017c wspiera pozosta\u0142ych \u201eopiekun\u00f3w\u201d, takich jak Ingrid Schnabel-Mumme. Latem 2024 roku przyjecha\u0142 do Bystrzycy razem z mistrzem kamieniarskim Dariuszem Dembowskim i pomocnikami, by fachowo pom\u00f3c przy wydobywaniu i sk\u0142adaniu nagrobk\u00f3w.<\/p>\n

\"Ingrid
Ingrid Schnabel-Mumme przed grobowcem na niemieckim cmentarzu w Bystrzycy (niem. Wiesenthal). \u201eTo przecie\u017c wsp\u00f3lne dziedzictwo tego miejsca\u201d \u00a9 Marta Thor<\/figcaption><\/figure>\n

W\u0142a\u015bnie tak\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 i sie\u0107 kontakt\u00f3w mia\u0142 na my\u015bli Marek Sztark, gdy powo\u0142ywa\u0142 do \u017cycia projekt \u201eOpiekunowie (Nie)Pami\u0119ci\u201d. Cho\u0107 obecnie nie odbywaj\u0105 si\u0119 \u017cadne spotkania, projekt \u2013 jak m\u00f3wi \u2013 wcale nie zosta\u0142 pogrzebany: \u201eWszyscy nadal anga\u017cujemy si\u0119 w to z pasj\u0105. Ale nie mog\u0119 w pojedynk\u0119 sta\u0107 na czele ca\u0142ej organizacji. Da\u0142em impuls i teraz oczekuj\u0119, \u017ce ludzie sami b\u0119d\u0105 nawi\u0105zywa\u0107 kontakty, spotyka\u0107 si\u0119 i sobie pomaga\u0107\u201d.<\/p>\n

Ingrid Schnabel-Mumme chcia\u0142aby, \u017ceby przede wszystkim m\u0142odzi ludzie w Polsce zainteresowali si\u0119 starymi cmentarzami w swoich gminach i w\u0142\u0105czyli si\u0119 w prac\u0119. \u201eSama nie jestem ju\u017c najm\u0142odsza. Szkoda by by\u0142o, gdyby to, co dot\u0105d uda\u0142o nam si\u0119 zbudowa\u0107, nie mia\u0142o kontynuacji. To przecie\u017c wsp\u00f3lne dziedzictwo tego miejsca\u201d.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u0105w\u00f3z w tym miejscu jest g\u0119sto zaro\u015bni\u0119ty. Przedzieraj\u0105ca si\u0119 nim kobieta schyla g\u0142ow\u0119 i delikatnie odsuwa na boki ciemnozielone li\u015bcie. W ko\u0144cu staje na polanie przed ruinami grobowca. Wci\u0105\u017c wida\u0107 zarys budowli i kilka kolumn oplecionych bluszczem. Zapomniane miejsce na starym niemieckim cmentarzu. Ingrid Schnabel-Mumme w\u0142a\u015bnie je odnalaz\u0142a. Bystrzyca to niewielka wie\u015b w Dolinie Bobru […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4154,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[61,70],"tags":[],"themen":[],"ppma_author":[498],"class_list":["post-4148","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polska-i-niemcy","category-top-thema"],"featured_image_src":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/DSC07942a-1-1024x683.jpg","blog_images":{"medium":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/DSC07942a-1-300x200.jpg","large":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/DSC07942a-1-1024x683.jpg"},"acf":[],"ams_acf":[{"key":"teaser","label":"Zajawka","value":"W Polsce s\u0105 tysi\u0105ce dawnych cmentarzy niemieckich. Po dziesi\u0119cioleciach zaniedbania Polacy i Niemcy wsp\u00f3lnie pr\u00f3buj\u0105 przywr\u00f3ci\u0107 pami\u0119\u0107 o tych miejscach. Reporta\u017c."},{"key":"video_link","label":"Video Link","value":""}],"yoast_head":"\nCudze groby. Kogo obchodz\u0105 dawne cmentarze niemieckie w Polsce? | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Tysi\u0105ce dawnych cmentarzy niemieckich w Polsce popad\u0142o w ruin\u0119. Na Dolnym \u015al\u0105sku Polacy i Niemcy wsp\u00f3lnie si\u0119 nimi opiekuj\u0105 i ocalaj\u0105 pami\u0119\u0107. Reporta\u017c.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Cudze groby. Kogo obchodz\u0105 dawne cmentarze niemieckie w Polsce? | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Tysi\u0105ce dawnych cmentarzy niemieckich w Polsce popad\u0142o w ruin\u0119. Na Dolnym \u015al\u0105sku Polacy i Niemcy wsp\u00f3lnie si\u0119 nimi opiekuj\u0105 i ocalaj\u0105 pami\u0119\u0107. Reporta\u017c.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/people\/Dialog-Deutsch-Polnisches-Magazin\/100067489932059\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-30T15:03:22+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-30T15:08:43+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/DSC07942a-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1707\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Marta Thor\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Wojciech Szyma\u0144ski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/30\\\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/30\\\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Wojciech Szyma\u0144ski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8dbdb3c397ee81c79f2fb6d10911a5ad\"},\"headline\":\"Cudze groby. Kogo obchodz\u0105 dawne cmentarze niemieckie w Polsce?\",\"datePublished\":\"2026-10-30T15:03:22+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-30T15:08:43+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/30\\\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\\\/\"},\"wordCount\":1773,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/30\\\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/DSC07942a-1.jpg\",\"articleSection\":[\"Polska i Niemcy\",\"Top Thema\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/30\\\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/30\\\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/30\\\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\\\/\",\"name\":\"Cudze groby. Kogo obchodz\u0105 dawne cmentarze niemieckie w Polsce? | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/30\\\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/30\\\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/DSC07942a-1.jpg\",\"datePublished\":\"2026-10-30T15:03:22+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-30T15:08:43+00:00\",\"description\":\"Tysi\u0105ce dawnych cmentarzy niemieckich w Polsce popad\u0142o w ruin\u0119. Na Dolnym \u015al\u0105sku Polacy i Niemcy wsp\u00f3lnie si\u0119 nimi opiekuj\u0105 i ocalaj\u0105 pami\u0119\u0107. Reporta\u017c.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/30\\\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/30\\\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/30\\\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/DSC07942a-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/DSC07942a-1.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1707,\"caption\":\"Ein auf dem Boden liegender Grabstein, der von Moos umgeben ist und auf dem kleine St\u00f6ckchen liegen.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/2026\\\/10\\\/30\\\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Start\",\"item\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Cudze groby. Kogo obchodz\u0105 dawne cmentarze niemieckie w Polsce?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/\",\"name\":\"Dialogonline.net\",\"description\":\"DIALOG online ist eine kostenlose Plattform f\u00fcr deutsch-polnischen Austausch, Politik & Kultur. Die digitale Fortsetzung des Magazins DIALOG.\u00a0\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Polen & Deutschland Magazin\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#organization\",\"name\":\"Dialogonline.net\",\"alternateName\":\"Polen & Deutschland Magazin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/Logo-ERweitert_zweisprachig_polnisch_Web.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/Logo-ERweitert_zweisprachig_polnisch_Web.png\",\"width\":2560,\"height\":831,\"caption\":\"Dialogonline.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/people\\\/Dialog-Deutsch-Polnisches-Magazin\\\/100067489932059\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/dialog.online.de.pl?igsh=MTIxbm9pdzk2Nml1dw==&utm_source=qr\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8dbdb3c397ee81c79f2fb6d10911a5ad\",\"name\":\"Wojciech Szyma\u0144ski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g05fb4a6885d914334f4763830807aacd\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Wojciech Szyma\u0144ski\"},\"description\":\"Journalist mit Schwerpunkt auf deutsch-polnischen Themen. Ehemaliger Redakteur und Berlin-Korrespondent der polnischen Redaktion der Deutschen Welle sowie Deutschland-Korrespondent des Polnischen Rundfunks. Seit Mai 2026 Chefredakteur von DIALOG online. Profil auf LinkedIn Profil auf Facebook\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dialogonline.net\\\/pl\\\/author\\\/w-szymanski\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Cudze groby. Kogo obchodz\u0105 dawne cmentarze niemieckie w Polsce? | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin","description":"Tysi\u0105ce dawnych cmentarzy niemieckich w Polsce popad\u0142o w ruin\u0119. Na Dolnym \u015al\u0105sku Polacy i Niemcy wsp\u00f3lnie si\u0119 nimi opiekuj\u0105 i ocalaj\u0105 pami\u0119\u0107. Reporta\u017c.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Cudze groby. Kogo obchodz\u0105 dawne cmentarze niemieckie w Polsce? | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin","og_description":"Tysi\u0105ce dawnych cmentarzy niemieckich w Polsce popad\u0142o w ruin\u0119. Na Dolnym \u015al\u0105sku Polacy i Niemcy wsp\u00f3lnie si\u0119 nimi opiekuj\u0105 i ocalaj\u0105 pami\u0119\u0107. Reporta\u017c.","og_url":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/","og_site_name":"DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/people\/Dialog-Deutsch-Polnisches-Magazin\/100067489932059\/","article_published_time":"2026-10-30T15:03:22+00:00","article_modified_time":"2026-10-30T15:08:43+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1707,"url":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/DSC07942a-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Marta Thor","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Wojciech Szyma\u0144ski","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/"},"author":{"name":"Wojciech Szyma\u0144ski","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#\/schema\/person\/8dbdb3c397ee81c79f2fb6d10911a5ad"},"headline":"Cudze groby. Kogo obchodz\u0105 dawne cmentarze niemieckie w Polsce?","datePublished":"2026-10-30T15:03:22+00:00","dateModified":"2026-10-30T15:08:43+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/"},"wordCount":1773,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/DSC07942a-1.jpg","articleSection":["Polska i Niemcy","Top Thema"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/","url":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/","name":"Cudze groby. Kogo obchodz\u0105 dawne cmentarze niemieckie w Polsce? | DIALOG online \u25ba Deutsch-Polnisches Magazin","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/DSC07942a-1.jpg","datePublished":"2026-10-30T15:03:22+00:00","dateModified":"2026-10-30T15:08:43+00:00","description":"Tysi\u0105ce dawnych cmentarzy niemieckich w Polsce popad\u0142o w ruin\u0119. Na Dolnym \u015al\u0105sku Polacy i Niemcy wsp\u00f3lnie si\u0119 nimi opiekuj\u0105 i ocalaj\u0105 pami\u0119\u0107. Reporta\u017c.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/#primaryimage","url":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/DSC07942a-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/DSC07942a-1.jpg","width":2560,"height":1707,"caption":"Ein auf dem Boden liegender Grabstein, der von Moos umgeben ist und auf dem kleine St\u00f6ckchen liegen."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/2026\/10\/30\/cudze-groby-kogo-obchodza-dawne-cmentarze-niemieckie-w-polsce\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Start","item":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Cudze groby. Kogo obchodz\u0105 dawne cmentarze niemieckie w Polsce?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#website","url":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/","name":"Dialogonline.net","description":"DIALOG online ist eine kostenlose Plattform f\u00fcr deutsch-polnischen Austausch, Politik & Kultur. Die digitale Fortsetzung des Magazins DIALOG.\u00a0","publisher":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#organization"},"alternateName":"Polen & Deutschland Magazin","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#organization","name":"Dialogonline.net","alternateName":"Polen & Deutschland Magazin","url":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Logo-ERweitert_zweisprachig_polnisch_Web.png","contentUrl":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Logo-ERweitert_zweisprachig_polnisch_Web.png","width":2560,"height":831,"caption":"Dialogonline.net"},"image":{"@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/people\/Dialog-Deutsch-Polnisches-Magazin\/100067489932059\/","https:\/\/www.instagram.com\/dialog.online.de.pl?igsh=MTIxbm9pdzk2Nml1dw==&utm_source=qr"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/#\/schema\/person\/8dbdb3c397ee81c79f2fb6d10911a5ad","name":"Wojciech Szyma\u0144ski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g05fb4a6885d914334f4763830807aacd","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1ea3d195153a16a2c9652704f08c4386ff4a09769308e7b282d7195401a32757?s=96&d=mm&r=g","caption":"Wojciech Szyma\u0144ski"},"description":"Journalist mit Schwerpunkt auf deutsch-polnischen Themen. Ehemaliger Redakteur und Berlin-Korrespondent der polnischen Redaktion der Deutschen Welle sowie Deutschland-Korrespondent des Polnischen Rundfunks. Seit Mai 2026 Chefredakteur von DIALOG online. Profil auf LinkedIn Profil auf Facebook","url":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/author\/w-szymanski\/"}]}},"authors":[{"term_id":498,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"marta-thor","display_name":"Marta Thor","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=mm&r=g","author_category":"1","first_name":"Marta","last_name":"Thor","user_url":"","job_title":"","description":"<p>Dziennikarka, wideoreporterka i fotografka zajmuj\u0105ca si\u0119 przede wszystkim Polsk\u0105, gdzie si\u0119 urodzi\u0142a. Dorasta\u0142a w po\u0142udniowych Niemczech, studiowa\u0142a retoryk\u0119 i anglistyk\u0119 na Uniwersytecie w Tybindze. Od 2022 roku jako korespondentka relacjonuje dla niemieckich medi\u00f3w wydarzenia polityczne, spo\u0142eczne i kulturalne w Polsce.<\/p>"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4148","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4148"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4148\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4184,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4148\/revisions\/4184"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4154"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4148"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4148"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4148"},{"taxonomy":"themen","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/themen?post=4148"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogonline.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}