![\"Stare](\"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/Zabrze-Siedlung-1-1024x675.jpg\")
Dom przy Beckerwegstra\u00dfe (p\u00f3\u017aniejsza ul. Piekarska), w kt\u00f3rym mieszka\u0142 ma\u0142y Janosch, by\u0142 typowym \u015bl\u0105skim familokiem, w kt\u00f3rym \u017cy\u0142o si\u0119, \u015bwi\u0119towa\u0142o i umiera\u0142o zawsze w otoczeniu s\u0105siad\u00f3w. By\u0142 on po\u0142o\u017cony nieca\u0142e dwie\u015bcie metr\u00f3w od Czarnawki, niewielkiej rzeczki, kt\u00f3ra wtedy w okolicach Poremby wyznacza\u0142a przebieg polsko-niemieckiej granicy. To w\u0142a\u015bnie ten dwupi\u0119trowy, zbudowany z rudo-czerwonej ceg\u0142y familok Janosch zapami\u0119ta\u0142 jako sw\u00f3j mikro\u015bwiat.<\/p>\n
Pod wp\u0142ywem dziadka<\/h2>\n
Magiczny, to nie znaczy beztroski czy tylko szcz\u0119\u015bliwy. Po prostu pozbawiony przes\u0142aniaj\u0105cych prawd\u0119 upi\u0119ksze\u0144, autentyczny. Ta ziemia to nie by\u0142o bezpieczne miejsce. Jak wspomina\u0142 w jednym ze swoich dotychczas najbardziej osobistych wywiad\u00f3w, jakiego udzieli\u0142 podczas \u201emaratonu spotka\u0144\u201d na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku w 2005 roku, celnicy strzelali tam do ludzi bez ostrze\u017cenia. Ka\u017cdy by\u0142 dla nich potencjalnym przemytnikiem.<\/p>\n
Jednego m\u0119\u017cczyzn\u0119 polscy celnicy mieli zastrzeli\u0107 na oczach ch\u0142opca. Dodajmy, \u017ce ch\u0142opca wra\u017cliwego, mo\u017ce nawet zbyt wra\u017cliwego. Mimo to granica, ten jego Niemandsland<\/em>, czyli pas ziemi niczyjej, nieustannie go fascynowa\u0142a. \u201eTo by\u0142a magiczna kraina, w kt\u00f3rej chcia\u0142em si\u0119 osiedli\u0107. Wyobra\u017ca\u0142em sobie, \u017ce tam b\u0119dzie mi wszystko wolno\u201d \u2013 wspomina\u0142.<\/p>\n Jak si\u0119 rzek\u0142o, ma\u0142y Janosch by\u0142 dzieckiem wra\u017cliwym, o bujnej fantazji. By\u0107 mo\u017ce fantazj\u0119 t\u0119 podsyca\u0142 jego dziadek, inwalida po wypadku w kopalni, na kt\u00f3rego kolanach malec przesiadywa\u0142 godzinami patrz\u0105c w stron\u0119 granicznej rzeczki i ws\u0142uchuj\u0105c si\u0119 w jego opowie\u015bci. W wywiadach Janosch nieraz podkre\u015bla, \u017ce to dziadkowe bajanie, kt\u00f3re tak silnie zapisa\u0142o si\u0119 w pami\u0119ci wnuka, to jego najwi\u0119kszy kapita\u0142. Spisuje bowiem tylko to, co wtedy us\u0142ysza\u0142. Opowiadania dziadka przemyca\u0142y proste \u015bl\u0105skie prawdy o \u017cyciu, w kt\u00f3rym nie warto martwi\u0107 si\u0119 o rzeczy materialne, bo i tak nie wiadomo, co przyniesie jutro; \u017ce czas to skarb, a je\u015bli nie posiadasz niczego, to niczego nie musisz.<\/p>\n Dziadek od \u015bwitu do zmierzchu pali\u0142 fajk\u0119 i nie krzycza\u0142 na wnuka, kt\u00f3ry, zas\u0142uchany, nieraz zsika\u0142 si\u0119 na jego jedyne spodnie. Czasem pozwala\u0142 nawet poci\u0105gn\u0105\u0107 nabitej machork\u0105 fajki. Wtedy wydawa\u0142o mu si\u0119, \u017ce fruwa. To by\u0142y te chwile, gdy czu\u0142 si\u0119 bezpieczny. Mo\u017ce nawet szcz\u0119\u015bliwy. Cz\u0119\u015bciej jednak jego najbli\u017csi zakorzeniali w nim l\u0119k. To dziecko ba\u0142o si\u0119 swych rodzic\u00f3w i surowego Pana Boga, kt\u00f3ry mia\u0142 kara\u0107 za ka\u017cdy z\u0142y uczynek.<\/p>\n Tymczasem w domu ma\u0142ego Horsta panowa\u0142a straszna bieda. Ojciec po powrocie z wi\u0119zienia, gdzie trafi\u0142 za szmugiel, ima\u0142 si\u0119 r\u00f3\u017cnych zaj\u0119\u0107, mia\u0142 nawet wst\u0105pi\u0107 do SA, by poprawi\u0107 nieco byt. Janosch wspomina\u0142 w jednym z wywiad\u00f3w, \u017ce ojciec dosta\u0142 mundur, pa\u0142k\u0119, ale ju\u017c po tygodniu wyrzucono go z organizacji. Pewno jak zwykle przesadzi\u0142 z piciem. By zarobi\u0107, \u0142apa\u0142 bezpa\u0144skie psy, malowa\u0142 je i sprzedawa\u0142 jako rasowe. Nie by\u0142o go nawet sta\u0107 na piwo Schultheiss z zabrskiego browaru, wi\u0119c p\u0119dzi\u0142 w\u0142asny bimber. A w domowej kuchni kr\u00f3lowa\u0142a g\u0142\u00f3wnie kiszona kapusta i kartofle.<\/p>\n Ale ka\u017cda bieda rodzi te\u017c niezdrow\u0105 ch\u0119\u0107 p\u00f3j\u015bcia na skr\u00f3ty. W swej kultowej ksi\u0105\u017cce \u201eCholonek\u201d Janosch pokazuje w spos\u00f3b prosty, niemal brutalny, ale zarazem prawdziwy, jak\u0105 postaw\u0119 wobec nazizmu przyjmowali \u015al\u0105zacy. Bardzo wielu, jak cholonkowy zi\u0119\u0107 \u015awi\u0119tkowej, Detlev H\u00fcbner, czy sam Stanik Cholonek, gorliwie popiera\u0142o Hitlera i nowe porz\u0105dki. Inni, jak zapami\u0119ta\u0142 Janosch, chowali g\u0142ow\u0119 w piasek, usi\u0142owali jako\u015b przeczeka\u0107, prze\u017cy\u0107.<\/p>\n \u015al\u0105zacy, kt\u00f3rych ukaza\u0142 w \u201eCholonku\u201d, jawi\u0105 si\u0119 jako ci, kt\u00f3rzy w og\u00f3le raczej nie protestowali przeciwko w\u0142adzy. Janosch wie jednak, \u017ce na tej ziemi w\u0142adze i granice pa\u0144stwowe zmienia\u0142y si\u0119 cz\u0119sto, a zwyk\u0142y cz\u0142owiek chcia\u0142 jako\u015b przetrwa\u0107. Dlatego nie oskar\u017ca swoich ziomk\u00f3w, raczej pr\u00f3buje naszkicowa\u0107 \u015bwiat, z jakim przysz\u0142o im si\u0119 zmierzy\u0107, w jakim przysz\u0142o im \u017cy\u0107 i kt\u00f3ry w 1945 roku musieli opu\u015bci\u0107.<\/p>\n Eckertowie wsiedli do bydl\u0119cego wagonu i pojechali na Zach\u00f3d. Podobno wkr\u00f3tce potem zosta\u0142a wys\u0142ana decyzja weryfikacyjna, przyznaj\u0105ca Eckertom polskie obywatelstwo. Jednak fakt ten nie mia\u0142 ju\u017c \u017cadnego znaczenia. Jak wspomina pisarz, rodzice doszli do wniosku, \u017ce trzeba si\u0119 z G\u00f3rnego \u015al\u0105ska wynosi\u0107, bo nie mieli gdzie mieszka\u0107 i co je\u015b\u0107. Janosch z trudem przetrwa\u0142 podr\u00f3\u017c. Zachorowa\u0142 na tyfus, p\u00f3\u017aniej na \u017c\u00f3\u0142taczk\u0119, ale prze\u017cy\u0142. Wraz z wieloma innymi przesiedle\u0144cami ze wschodu trafi\u0142 w ko\u0144cu do Oldenburga.<\/p>\n W tym mie\u015bcie, po\u0142o\u017conym daleko na p\u00f3\u0142nocy Niemiec, nikt ani nie zna\u0142, ani tym bardziej nie chcia\u0142 zrozumie\u0107 specyfiki przybywaj\u0105cych tu G\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u00f3w wyp\u0119dzonych z dalekich, wschodnich rubie\u017cy by\u0142ej III Rzeszy. Aklimatyzacja w nowym miejscu musia\u0142a wi\u0119c d\u0142ugo trwa\u0107 i pewnie nie by\u0142a pozbawiona gorzkich prze\u017cy\u0107.<\/p>\n 15-letni Horst rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 w fabryce tekstylnej, cho\u0107 wci\u0105\u017c mia\u0142 inne marzenie: zosta\u0107 rysownikiem. I marzenie to pr\u00f3bowa\u0142 zrealizowa\u0107, cho\u0107 z pocz\u0105tku wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce to poprzeczka zbyt wysoka dla prostego, g\u00f3rno\u015bl\u0105skiego ch\u0142opaka. Horst Eckert szuka\u0142 jednak w\u0142asnego miejsca, podj\u0105\u0142 studia na Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Monachium, ale par\u0119 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej z powodu \u201ebraku talentu\u201d by\u0142 zmuszony zrezygnowa\u0107.<\/p>\n W nast\u0119pstwie tego zacz\u0105\u0142 rysowa\u0107, a do swych ilustracji dopisywa\u0142 proste teksty. Pocz\u0105tki przygody Horsta Eckerta z bajkami nie nale\u017ca\u0142y jednak do \u0142atwych. Jego ksi\u0105\u017cki sprzedawa\u0142y si\u0119 s\u0142abo, a wi\u0119c z pisania nie by\u0142o \u0142atwo wy\u017cy\u0107. Janoschowa wie\u015b\u0107 niesie, \u017ce za pierwsz\u0105 bajk\u0119 \u201eHistoria konia Wa\u0142ka\u201d (1960) jego wydawca Georg Lenz postawi\u0142 mu dwie butelki w\u00f3dki. Ale czy tej wersji do ko\u0144ca wierzy\u0107, nie wiadomo, bo pisarz z dzieci\u0144stwa zachowa\u0142 wybuja\u0142\u0105 fantazj\u0119. Podobnie r\u00f3\u017cne wersje kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 artystycznego pseudonimu pisarza, pod kt\u00f3rym jest dzi\u015b rozpoznawalny w\u015br\u00f3d dzieci i ich rodzic\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Tak\u017ce i w tym przypadku pewn\u0105 rol\u0119 mia\u0142 odegra\u0107 wydawca, kt\u00f3ry uzna\u0142, \u017ce nazwisko Eckert nie brzmi zach\u0119caj\u0105co. Razem wymy\u015blili wi\u0119c pseudonim \u201eJanosch\u201d, kt\u00f3ry brzmia\u0142 tyle tajemniczo, co egzotycznie.<\/p>\n Prze\u0142om przychodzi p\u00f3\u017ano, bo dopiero w 1978 roku, ale i tak do\u015b\u0107 niespodziewanie. Opowie\u015b\u0107 o tym, jak Mi\u015b i Tygrysek wybieraj\u0105 si\u0119 do wymarzonej krainy szcz\u0119\u015bcia o nazwie Panama, podbi\u0142a serca dzieci. Co jest w tej bajce tak uroczego? Sam pomys\u0142 podr\u00f3\u017cy w poszukiwaniu lepszego kawa\u0142ka ziemi? Bezwarunkowa przyja\u017a\u0144? Wiara, \u017ce trzeba szuka\u0107 szcz\u0119\u015bcia? Tak, na pewno. Ale przede wszystkim przekonanie, \u017ce to potrzeba poznania \u015bwiata uczy nas m\u0105dro\u015bci i pokory. Musimy opu\u015bci\u0107 jakie\u015b miejsce, by z innej perspektywy doceni\u0107 jego pi\u0119kno. I \u017ce wszystko tak naprawd\u0119 rozgrywa si\u0119 w naszej g\u0142owie. Uroczy jest te\u017c sam j\u0119zyk, prosty, bliski dzieciom, zbudowany zgodnie z dzieci\u0119c\u0105 logik\u0105.<\/p>\n Od momentu wydania \u201eAch, jak cudowna jest Panama\u201d pisarza obsypano licznymi nagrodami, tak\u017ce tymi pa\u0144stwowymi, jak niemiecki Federalny Krzy\u017c Zas\u0142ugi czy te\u017c\u2026 panamskie odznaczenie pa\u0144stwowe. Wkr\u00f3tce cykl o Misiu i Tygrysku obj\u0105\u0142 ponad 150 pozycji, kt\u00f3re przet\u0142umaczono na ponad 30 j\u0119zyk\u00f3w. W tym na j\u0119zyk polski \u2013 na co d\u0142ugo przysz\u0142o czeka\u0107, bowiem pierwsze bajki Janoscha dzieci w Polsce pozna\u0142y dopiero po 1992 roku. Sta\u0142o si\u0119 tak mi\u0119dzy innymi na skutek kilkudziesi\u0119cioletniej polityki kulturalnej PRL, kt\u00f3ra obj\u0119\u0142a cenzur\u0105 wiele dzie\u0142 g\u00f3rno\u015bl\u0105skich pisarzy, tworz\u0105cych w j\u0119zyku niemieckim.<\/p>\n Po istnie bajkowym sukcesie krytycy okrzykn\u0119li go papie\u017cem literatury dzieci\u0119cej (zreszt\u0105 do dzi\u015b \u201epokolenie J\u201d jest wcale liczne). Janosch nagle zosta\u0142 milionerem. I niemal natychmiast przesta\u0142 nim by\u0107. Wersja pisarza jest taka, \u017ce na skutek w\u0142asnej naiwno\u015bci i dobroduszno\u015bci prawa autorskie do swoich powie\u015bci przeni\u00f3s\u0142 na firm\u0119, kt\u00f3ra teraz p\u0142aci mu groszowe honoraria.<\/p>\n Prys\u0142y marzenia, by stworzy\u0107 fundacj\u0119 dla dzieci. Ale \u2013 jak powiada Janosch \u2013 tak si\u0119 sta\u0142o i ju\u017c. By\u0107 mo\u017ce w szcz\u0119\u015bciu przeszkodzi\u0142 te\u017c inny fakt. \u201eOd trzynastego roku \u017cycia do uko\u0144czenia 47 lat pi\u0142 codziennie, nie wytrzymuj\u0105c bez alkoholu nawet pi\u0119ciu godzin\u201d \u2013 pisa\u0142 w przedmowie do polskiego wydania \u201eCholonka\u201d katowicki literat i publicysta Wilhelm Szewczyk. W ko\u0144cu w 1980 roku pisarz przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na Teneryf\u0119, gdzie z towarzyszk\u0105 \u017cycia osiedli\u0142 si\u0119 w San Miguel i z zaparciem godnym podziwu wyzwoli\u0142 si\u0119 z na\u0142ogu. Jak powtarza w wywiadach, wi\u0119kszo\u015b\u0107 dnia sp\u0119dza teraz w hamaku, a kilka miesi\u0119cy w roku pracuje \u2013 przede wszystkim rysuje i maluje, a jego prace prezentowane s\u0105 na wystawach w Niemczech. Z tego \u017cyje.<\/p>\n Kiedy kilka lat temu Janosch przyjecha\u0142 na szereg spotka\u0144 autorskich na G\u00f3rny \u015al\u0105sk, spodoba\u0142o mu si\u0119 tam tak bardzo, \u017ce wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce jest bliski spe\u0142ni\u0107 sw\u0105 zapowied\u017a powrotu do Zabrza, kt\u00f3rego \u2013 jak m\u00f3wi\u0142 \u2013 tak naprawd\u0119 mentalnie nigdy nie opu\u015bci\u0142. Chcia\u0142 sko\u0144czy\u0107 z tu\u0142aczk\u0105 po \u015bwiecie, sp\u0119dzi\u0107 tu staro\u015b\u0107 i umrze\u0107 na \u015bl\u0105skiej ziemi \u2013 spokojnie i weso\u0142o. Miejscy w\u0142odarze, prze\u0142amuj\u0105c pocz\u0105tkowy sceptycyzm, zabrali si\u0119 nawet za poszukiwanie odpowiedniego mieszkania. Jednak sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na zapowiedzi. Janosch powr\u00f3ci\u0142 na dalek\u0105 Teneryf\u0119 i na sw\u00f3j hamak.<\/p>\n Jak si\u0119 rzek\u0142o, Janosch powr\u00f3ci\u0142 na G\u00f3rny \u015al\u0105sk. Tryumfalnie. Na tego pisarza patrzy si\u0119 w tym specyficznym, wielokulturowym regionie g\u0142\u00f3wnie przez pryzmat bajek i \u2013 nawet przede wszystkim \u2013 \u201eCholonka\u201d. To kultowa na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku powie\u015b\u0107 o \u017cyciu mieszka\u0144c\u00f3w Zaborza \u2013 jednej z dzielnic Zabrza. Opowiada o zwyk\u0142ym \u017cyciu i niezwyk\u0142ych wyborach G\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u00f3w w latach 30. i 40. XX wieku.<\/p>\n Zaczyna si\u0119 dowcipnie, a ko\u0144czy tragicznie \u2013 wkroczeniem wojsk radzieckich i wysiedleniem rodzimej ludno\u015bci. Ksi\u0105\u017cka pe\u0142na jest specyficznego, by\u0107 mo\u017ce gdzie indziej nierozumianego g\u00f3rno\u015bl\u0105skiego humoru, anegdot i niezwyk\u0142ych ludzkich historii. Ale jest tak\u017ce w jakim\u015b sensie smutna, pe\u0142na goryczy i strachu. Janosch w niewybredny spos\u00f3b opisuje momenty kr\u00f3tkiego szcz\u0119\u015bcia i wielkiego upadku swoich bohater\u00f3w. G\u00f3rny \u015al\u0105sk w \u201eCholonku\u201d staje si\u0119 zupe\u0142nie odmienny od janoschowego \u015bwiata bajek, ale r\u00f3wnie jak one \u2013 prosty, pozbawiony patosu i przez to autentyczny.<\/p>\n Co dla G\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u00f3w znaczy \u201eCholonek\u201d, wida\u0107 po nies\u0142abn\u0105cych entuzjastycznych reakcjach na spektakl, kt\u00f3ry w 2004 roku \u2013 g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki wsparciu i zaanga\u017cowaniu w ten projekt Domu Wsp\u00f3\u0142pracy Polsko-Niemieckiej \u2013 stworzyli aktorzy niewielkiego prywatnego Teatru Korez z Katowic z jego dyrektorem Miros\u0142awem Neinertem na czele.<\/p>\n Spektakl na przestrzeni ostatnich lat (ok. 500 przedstawie\u0144) obejrza\u0142o ju\u017c ponad 100 tysi\u0119cy os\u00f3b, a bilety trzeba rezerwowa\u0107 z kilkutygodniowym wyprzedzeniem, bo widzowie wybieraj\u0105 si\u0119 na \u201eCholonka\u201d po kilka razy i polecaj\u0105 spektakl kolejnym znajomym. Dziadkowie przyprowadzaj\u0105 wnuki, rodzice przyjaci\u00f3\u0142, szko\u0142y uczni\u00f3w. Do katowickiego teatru z ca\u0142ego \u015al\u0105ska zacz\u0119\u0142y przyje\u017cd\u017ca\u0107 autokary, w tym nieraz przedstawiciele magistrat\u00f3w.<\/p>\n Kazimierz Kutz, kt\u00f3ry podczas drugiego pobytu Janoscha na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku w 2007 roku uczestniczy\u0142 we wsp\u00f3lnym spotkaniu autorskim w Gliwicach, uzna\u0142 t\u0119 sztuk\u0119 za jedno z najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 kulturalnych na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku po 1989 roku, bo przywo\u0142uje ona pami\u0119\u0107 o z\u0142o\u017cono\u015bci, dylematach i dramatycznych wyborach ludzi tej ziemi. A te na wiele dziesi\u0119cioleci skazane zosta\u0142y na wyrugowanie z przestrzeni publicznej i z podr\u0119cznik\u00f3w.<\/p>\n Tak wi\u0119c Janosch pozostawi\u0142 nie tylko tw\u00f3rczy \u015blad w dzieci\u0119cej wyobra\u017ani, ale i w dzisiejszej, jak\u017ce intensywnej dyskusji wok\u00f3\u0142 g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej to\u017csamo\u015bci. Przyjecha\u0142 do swojego \u201e\u015bwiata pomi\u0119dzy\u201d, zobaczy\u0142 i entuzjastycznie przyj\u0105\u0142 spektakl, spotka\u0142 t\u0142umy dzieci i wiernych \u201echolonkowych\u201d fan\u00f3w. I wr\u00f3ci\u0142 na hamak. Ale, jak si\u0119 wydaje, dzi\u0119ki popularno\u015bci swojej literackiej wizji zawita\u0142 tu ju\u017c na dobre i pozostanie z nami na d\u0142ugo. Od 2005 roku katowicka redakcja \u201eGazety Wyborczej\u201d przyznaje \u201eCeg\u0142\u0119 Janoscha\u201d \u2013 nagrod\u0119 przeznaczon\u0105 dla osobisto\u015bci zas\u0142u\u017conych dla popularyzacji regionu i budowania \u015bl\u0105skiej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Janosch zmar\u0142 3 listopada w wieku 95 lat. \u015awiatow\u0105 s\u0142aw\u0119 zyska\u0142 dzi\u0119ki ksi\u0105\u017cce \u201eAch, jak cudowna jest Panama\u201d, wydanej w 1978 roku. Jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 przet\u0142umaczono na ponad 30 j\u0119zyk\u00f3w. Po polsku jego najs\u0142ynniejsza ksi\u0105\u017cka dla dzieci ukaza\u0142a si\u0119 po raz pierwszy dopiero w roku 1992. Eckert urodzi\u0142 si\u0119 w 1931 roku w Zabrzu, czyli \u00f3wczesnym […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4318,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[76,59],"tags":[],"themen":[],"ppma_author":[165],"class_list":["post-4303","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-erster-beitrag","category-kultura"],"featured_image_src":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/Janosch-Titelbild-1-1024x683.jpg","blog_images":{"medium":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/Janosch-Titelbild-1-300x200.jpg","large":"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/Janosch-Titelbild-1-1024x683.jpg"},"acf":[],"ams_acf":[{"key":"teaser","label":"Zajawka","value":"Urodzony na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku Horst Eckert, znany jako Janosch, by\u0142 jednym z najpopularniejszych niemieckich tw\u00f3rc\u00f3w literatury dzieci\u0119cej. Przypominamy tekst Marcina Wiatra o znaczeniu Janoscha dla G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. "},{"key":"video_link","label":"Video Link","value":""}],"yoast_head":"\n![\"Zdj\u0119cie](\"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/Janosch-im-Hintergrund-seiner-Zeichnung-1-1024x681.jpg\")
Bieda w rodzinnym domu<\/h2>\n
Ucieczka do Oldenburga<\/h2>\n
P\u00f3\u017any sukces\u00a0<\/em><\/strong><\/h2>\n
![\"Janosch](\"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/Janosch-1995-1-1024x693.jpg\")
Powr\u00f3t na G\u00f3rny \u015al\u0105sk<\/h2>\n
![\"Metalowe](\"https:\/\/dialogonline.net\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/Figurki-Janoscha-w-Zabrzu-1-1024x683.jpg\")