Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk w Berlinie (CBH PAN), z siedzibą w dzielnicy Pankow, zostało założone 20 lat temu z inicjatywy ministra Władysława Bartoszewskiego jako pierwsza zagraniczna placówka badawcza Polskiej Akademii Nauk. Działalność Centrum koncentruje się na badaniu stosunków polsko-niemieckich w kontekście europejskim, historii porównawczej oraz kultur pamięci.
16 października 2026 roku w Czerwonym Ratuszu uczczono 20-lecie istnienia Centrum sympozjum jubileuszowym pod tytułem „Nowe wyzwania w badaniach nad historią i pamięcią. Pierwsze 20 lat Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk w Berlinie”. Po powitaniu przez dyrektora Centrum, prof. dr. Igora Kąkolewskiego, pierwsze cztery przemówienia powitalne wygłosili: Iwona Jakuszko-Dudka (zastępczyni ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej w Niemczech), Basil Kerski (prezydent Domu Historii Nadrenii Północnej-Westfalii), Michael G. Müller (Uniwersytet Marcina Lutra w Halle-Wittenberdze) oraz Christian Lübke (były dyrektor GWZO w Lipsku). W ciągu dnia słowa powitania do obecnych skierowali również: Lothar Konrad Sattler (kierownik Wydziału I ds. federalnych i europejskich oraz polityki medialnej w Kancelarii Senatu Berlina), Anita Baranowska-Koch (przewodnicząca Towarzystwa Niemiecko-Polskiego w Berlinie), Daria Mudzo-Wieloch (dyrektorka zarządzająca Polsko-Niemieckiej Fundacji na rzecz Nauki), Cornelius Ochmann (członek zarządu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej), Anna Wolff-Powęska (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) oraz Hans-Henning Hahn (Uniwersytet Carla von Ossietzky’ego w Oldenburgu), przy czym dwa ostatnie wystąpienia zostały odtworzone jako nagrania wideo. Wydarzenie prowadzili Elisabeth Ritter (PNWM) i Jakub K. Sawicki (CBH PAN).
Uwzględniając bieżące debaty i przyszłe projekty, byli i obecni pracownicy Centrum dyskutowali o przyszłości wspólnych badań oraz o nowych wyzwaniach wynikających ze zmieniającej się sytuacji w Europie. W trakcie sympozjum poruszono tematy wykraczające poza dwustronny wymiar polsko-niemiecki i obecne w dyskursach europejskich. Pierwszy panel poświęcony był „kluczom do pojednania”, w drugim postawiono pytanie, czy pamięć może być dziś w ogóle dialogiczna, a trzeci dotyczył możliwego „powrotu narodowych egoizmów”. Tym samym w centrum dyskusji znalazły się przyszłe wyzwania dla współpracy polsko-niemieckiej w ramach europejskich. Na zakończenie odbyła się rozmowa podsumowująca pt. „Przyszłość pamięci”. Moderował ją dyrektor-założyciel Centrum, prof. Robert Traba (Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Warszawa); rozmowa zebrała wnioski z debat i pozwoliła spojrzeć w przyszłość.
Więcej informacji oraz listę uczestniczek i uczestników poszczególnych paneli można znaleźć na stronie Centrum.
